Athena'nın Zeytini

Atina Akropolisi'nde MÖ 480'de Persler tarafından yakılan kutsal zeytin ağacı

Athena'nın Zeytini, Atina Akropolisi'ndeki kutsal zeytin ağacıydı; Atinalılar onu orada tanrıçanın bizzat yeşerttiğine inanırdı. Herodotos, Kserkses'in ordusu 480'de Akropolis'i yağmaladığında ağacın yandığını, bir gün sonra ise kütükten yeni bir filizin çıktığını anlatır. Atinalılar bu hikâyeyi büyük olasılıkla kentlerinin istiladan sağ çıkacağının bir işareti olarak anlatıyordu.

Oyunda: Zeytin ağacı, bölüm haritasında tarihî bir unsur olarak yer alır ve oyuncu tarafından inşa edilmez. Oyun onu eski tapınağın yanına yerleştirir. Herodotos ise ağacı Erekhtheus tapınağının içine koyar; dolayısıyla oyundaki konum bir basitleştirmedir.

Tanrıçanın armağanı

Geç dönem efsanesi

Atinalılar, Athena ile Poseidon'un bir zamanlar toprakları için yarıştığını anlatırdı: Poseidon kayaya vurup tuzlu su kaynağı fışkırtmış, Athena ise bir zeytin ağacı yeşertmişti. Toprak Athena'ya verilmişti. Herodotos zeytinden ve tuzlu su kaynağından yalnızca bu yarışmanın nişaneleri olarak söz eder. Mitin daha ayrıntılı anlatımları, Apollodoros gibi çok daha sonraki yazarlardan gelir.

Herodotus 8.55; Apollodorus, Library 3.14.1

Erekhtheus'un tapınağında

Antik anlatı

Herodotos zeytin ağacını, tuzlu su kaynağıyla birlikte, erken dönem Atina'sının topraktan doğmuş kralı Erekhtheus'un tapınağının içine yerleştirir. Daha sonraki antik yazarlar ve modern araştırmacılar ise ağacı, sonraki Erekhtheion'un batısındaki, Pandrosos'a adanmış açık kutsal alan olan Pandroseion'a konumlandırır. MS 2. yüzyılda Akropolis'i betimleyen Pausanias da zeytini hâlâ biliyor ve onun tanrıçanın yarışmadaki kanıtı olduğunu yineliyordu.

Herodotus 8.55; Pausanias 1.27.2

Yandı, yeniden filizlendi

Antik anlatı

480'de Persler Akropolis'e tırmandı, son savunucularını öldürdü ve kutsal alanı yaktı. Herodotos'a göre ertesi gün Kserkses, maiyetindeki sürgün Atinalılara yukarı çıkıp kendi usullerince kurban sunmalarını buyurdu; bunun nedeni belki bir rüya, belki de yangından duyduğu pişmanlıktı. Sürgünler, yanmış zeytin ağacından bir arşın, yani yaklaşık yarım metre uzunluğunda bir filiz çıktığını gördü.

Herodotus 8.53-55

Yağmanın izleri

Belgelerde

1880'lerde Akropolis'te yapılan kazılar, Pers tahribatından kalan molozu ortaya çıkardı. Bu molozun içinde yanmış yapı taşları ve aralarında çok sayıda korenin de bulunduğu kırık mermer heykeller vardı; bunlar Atinalılar daha sonra tepeyi temizleyip düzlediğinde gömülmüştü. Kutsal ağacın kendisinden tanımlanabilir hiçbir kalıntı kalmadı. Bugün o noktada yetişen zeytin ağacı modern bir dikimdir.

J. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Hikâye nasıl büyüdü

Tartışmalı

Yaklaşık altı yüzyıl sonra yazan Pausanias, zeytin ağacının yandığı gün yeniden filiz verip iki arşın boy attığına dair bir geleneği aktarır. Herodotos'a göre ise ağaç ertesi gün bir arşın boy atmıştır. Tarihçiler zeytinlerin yanmış kütüklerden sık sık yeniden sürdüğünü belirtir; yani bu yeniden büyüme gerçek olabilir. Pek çok tarihçi ise öyküyü, kentin ayakta kalacağına dair bir kehanete dönüştürülmüş bir Atina geleneği olarak da görür.