Ansiklopedi › Halklar

Atinalılar

Attika'daki Atina'nın yurttaşları; Perslerin batıdaki hasımları, yaklaşık MÖ 507-479

Oyunda: Bölüm 7: Sardes Yanıyor, Bölüm 8: Marathon Koyu, Bölüm 10: Sıcak Kapılar, Bölüm 11: Final

Atinalılar, Attika'daki Atina kentinin yurttaşlarıydı; kent yaklaşık MÖ 508'de Kleisthenes önderliğinde yeni bir halk anayasası benimsemişti. MÖ 498'de Sardes'in yakılmasına yardım ettiler, MÖ 490'da Marathon'da bir Pers çıkarmasını püskürttüler ve MÖ 480'de Salamis'te savaşan donanmayı kurdular. Perslerin batıdaki savaşlarına dair bilinenlerin çoğu Yunan yazarlardan, özellikle de Atina'ya açıkça sempati duyarak yazan Herodotos'tan gelir.

Oyunda: Oyun Atina'yı bir ticaret ortağı yapar; bu, MÖ 498'den sonra Kral'la savaş hâlinde olan bir kent için bir basitleştirmedir. Ayrıca Marathon'a Atinalı okçular koyar, oysa Herodotos oradaki Yunanlıların ne okçusu ne de süvarisi olduğunu söyler (6.112).

Önce toprak ve su, sonra savaş

Antik anlatı

Herodotos'a göre MÖ 507 dolaylarında Sparta'ya karşı yardım aramak için Sardes'e giden Atinalı elçiler, satrap Artaphernes'e boyun eğişin simgeleri olan toprak ve suyu vermiş, bu yüzden yurtlarında kınanmışlardır (5.73). Artaphernes daha sonra Atina'ya sürgündeki tiranı Hippias'ı geri almasını buyurmuştur (5.96). MÖ 498'de Atina, İon ayaklanmasına yirmi gemi göndermiştir. Bu kuvvet Sardes'in yakılmasına katılmış, Efes yakınlarında bir yenilginin ardından yurduna dönmüştür.

Herodotus 5.73, 5.96-103

Atinalıları Unutma

Geç dönem efsanesi

Herodotos'a göre Dareios, Sardes'in yakıldığını duyunca Atinalıların kim olduğunu sormuş, göğe bir ok atmış ve onları cezalandırma fırsatı bulmak için dua etmiş. Ardından bir hizmetkârına, her akşam yemeğinde Atinalıları unutmamasını kendisine üç kez hatırlatmasını buyurmuş. Hikâye, kralın öfkesine dair bir Yunan masalı olarak kurgulanmıştır ve hiçbir Pers kaynağı bundan söz etmez.

Herodotus 5.105

Marathon'dan Salamis'e

Antik anlatı

Herodotos'a göre Atinalılar ve Plataialılar, komutan Miltiades ile polemarkhos Kallimakhos'un önderliğinde, MÖ 490'da Marathon'da Datis ile genç Artaphernes'in ordusunu yendi. Sonraki yazarlar Plataialıların sayısını bin civarında verir. Herodotos, Pers tarafında 6.400, Atina tarafında 192 ölü bildirir. Ayrıca Themistokles'in, Atina'yı Laurion gümüşünü Aigina ile savaş için iki yüz gemiye harcamaya ikna ettiğini ekler; bu gemiler Salamis'te Yunan donanmasının çekirdeğini oluşturdu.

Herodotus 6.108-117; Herodotus 7.144

Pers yağmasının enkazı

Belgelerde

Herodotos'a göre Persler MÖ 480'de Akropolis'i ele geçirdi ve MÖ 479'da Atina'yı yeniden işgal etti (8.53, 9.13). 1885-1890 yılları arasında Akropolis'te yapılan kazılarda, Atinalıların savaştan sonra tepeyi temizlerken gömdüğü yanık heykeller ve yapı blokları bulundu; bunların çoğu bugün Akropolis Müzesi'ndedir. Marathon'da, genellikle Atinalı ölülerin mezarı olarak kabul edilen Soros adlı mezar höyüğü 1890'da kazıldı; içinden kül, kemikler ve MÖ 490 dolaylarına ait çanak çömlek çıktı.

P. Kavvadias and G. Kawerau, Die Ausgrabung der Akropolis, 1906; V. Staïs, excavation report on the Soros at Marathon, 1890s; Herodotus 8.53, 9.13

Büyük bir savaş mı, bir sınır sorunu mu

Tartışmalı

Pers yazıtları Yaunaları, yani İonları ya da genel olarak Yunanlıları anar, ama Atina'dan hiç söz etmez; hiçbir Pers metni de Marathon'u ya da Salamis'i kaydetmez. Bazı tarihçiler, Kral'ın bu seferleri uçsuz bucaksız bir imparatorluğun kıyısındaki sınır meseleleri olarak gördüğünü düşünür. Diğerleri ise Kserkses'e Atina'dan intikam almayı bir savaş amacı olarak söyleten Herodotos'u izler. Zamanca yakın olan tek kaynak Aiskhylos'un MÖ 472 tarihli Persler'idir; Herodotos ise yaklaşık iki kuşak sonra Yunan okurlar için yazmıştır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; Herodotus 7.8; Aeschylus, Persians

Adının yanındaki amblem

Belgelerde

Atinalılar ve Plataialılar, 6. yüzyılın sonundan beri basılan "baykuşlar" diye bilinen Atina gümüş sikkelerindeki baykuşu ve zeytin dalını taşır. Yunan orduları bayraklar altında değil kalkanlarındaki işaretler altında savaşırdı; bu yüzden bu, Atina sikkesinden esinlenen bir amblemdir.

Head, Historia Numorum, Attica