Ansiklopedi › Binalar

Sunaklar ve Heykeller

MÖ 480'de yağmalanan Atina Akropolisi'ndeki adaklar ve küçük tapınaklar

MÖ 480'den önce Atina Akropolisi sunaklar, küçük tapınaklar ve yüzlerce adakla doluydu: aileler ve yetkililer tarafından dikilmiş mermer genç kız heykelleri, atlılar, bronzlar ve yazıtlı kaideler. Kserkses'in ordusu kayalığı ele geçirdiğinde kutsal alanı yağmalayıp yaktı. Atinalıların daha sonra toprağa gömdüğü kırık heykeller, bugün Arkaik Yunan heykelciliğinin günümüze ulaşan en iyi örnekleri arasındadır.

Oyunda: Sunaklar ve Heykeller, bölüm haritasında oyuncunun inşa etmediği tarihî bir yapı olarak yer alır. Oyundaki açıklama, Perslerin kayalığı yağmalayıp yakmasını anlatan Herodotos 8.53'ü izler.

Adaklarla dolu bir kaya

Belgelerde

Kazılar, MÖ 6. yüzyılda ve 5. yüzyılın başlarında Atinalıların tapınaklar arasındaki açık alanı Athena'ya adaklarla doldurduğunu gösteriyor. Bunların çoğu mermer kore ve atlı heykelleriydi; diğerleri ise tunç figürler ve kaplardı. Tanrıçaya kazançlarının onda birini ya da ilk ürün sunusunu adayan çömlekçilerin, memurların ve varlıklı ailelerin adlarını taşıyan yüzlerce yazıtlı kaide günümüze ulaşmıştır.

A. E. Raubitschek, Dedications from the Athenian Akropolis, 1949; J. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

MÖ 480'deki yağma

Antik anlatı

Herodotos'a göre Pers askerleri, Aglauros'un kutsal yeri yakınındaki korunmasız sarp yamaçtan tırmanmıştır. Savunanlardan bazıları surdan atlayarak can vermiş, Persler de tapınağa sığınanları öldürmüş, ardından kutsal alanı yağmalayıp bütün Akropolis'i ateşe vermiştir. Kserkses daha sonra maiyetindeki Atinalı sürgünlere orada kendi geleneklerine göre kurban sunmalarını buyurmuştur.

Herodotus 8.52-54; Herodotus 5.102

Gömülü heykeller

Belgelerde

Savaştan sonra Atinalılar enkazı temizlediler; kırık heykelleri ve yanmış mimari parçaları yeni terasların dolgusuna gömdüler. Kazı ekipleri bu dolguları 1885-1890 yılları arasında ortaya çıkardı ve boyaları hâlâ görülebilen kore heykelleri buldu. Yanmış sütun tamburları ve saçaklık parçaları da Akropolis'in kuzey duvarına örüldü; bunlar bugün de görülebilir.

J. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Bunun ne kadarı Perslerin eseriydi

Tartışmalı

Arkeologlar bu birikintilere Pers molozu der, ama hepsi aynı anda gömülmemiştir ve dolguların bir kısmı onlarca yıl sonraki inşaat çalışmalarına ait olabilir. Atina MÖ 479'da ikinci kez işgal edildi; Herodotos'a göre Mardonios bu kez hâlâ ayakta kalan her şeyi yaktı. Tarihçiler, Kritios Çocuğu gibi bazı heykellerin MÖ 480'den önce mi sonra mı yapıldığını hâlâ tartışır.

Herodotus 9.13; J. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Yeniden inşa etmeme yemini

Tartışmalı

MÖ 4. yüzyılda Atinalılar, Yunanlıların Plataia'dan önce yakılan kutsal alanları bir anıt olarak yıkık bırakmaya yemin ettiklerini öne sürdüler. Hatip Lykurgos bu yemini aktarır, tarihçi Diodoros da yineler. Ne var ki Theopompos yemini bir Atina uydurması olarak nitelemiştir; Akharnai'de bulunan MÖ 4. yüzyıldan kalma yazıtlı bir kopyada da tapınaklarla ilgili madde yer almaz. Araştırmacılar bu konuda hâlâ görüş ayrılığı içindedir, ancak Akropolis'te yeni tapınakların yükselmesinden önceki uzun ara bu anlatıyla örtüşür.

Lycurgus, Against Leocrates 81; Diodorus 11.29; Theopompus, FGrHist 115 F 153