Ansiklopedi › Binalar

Ön Parthenon

Atina Akropolisi'nde yarım kalmış mermer Athena tapınağı, yaklaşık MÖ 490-480

Ön Parthenon, kireçtaşı bir platform üzerine oturan, Pentelikon mermerinden sütunlara sahip büyük bir Athena tapınağıydı. Persler 480'de Akropolis'i ele geçirdiğinde yapımı hâlâ sürüyordu. Yangında hasar gören sütun tamburları sonradan Akropolis surlarına örüldü; platformu ise Perikles'in 447'de başlattığı Parthenon'u taşıdı.

Oyunda: Ön Parthenon, bölüm haritasında tarihî bir yapı olarak yer alır; oyuncu onu inşa etmez. Oyun, yapımın başlangıcını günümüzde en yaygın görüş olan Marathon sonrasına tarihlendirir, ancak tarihçiler bu tarihi hâlâ tartışmaktadır.

Kireçtaşı bir platform üzerinde mermer bir tapınak

Belgelerde

1880'lerdeki kazılar ve sonraki incelemeler, kayanın alçaldığı güney yanında derinleştirilmiş, kireçtaşı bloklardan devasa bir podyumu ortaya koyar. Yapı ustaları bu podyum üzerinde, Pentelikon Dağı'nın beyaz mermerinden bir tapınak inşa etmeye başlamıştı; bu, Atina'daki ilk büyük mermer yapılardan biriydi. Yalnızca alt kısımları yerine konabildi. Pek çok sütun tamburu, taşçıların işin sonunda kaldıracakları kaba koruyucu yüzeyi bugün hâlâ taşır.

B. H. Hill, The Older Parthenon, American Journal of Archaeology, 1912; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

İşin başlangıcını tarihlendirmek

Tartışmalı

W. B. Dinsmoor, tapınağın 490'daki Marathon'dan kısa süre sonra, muhtemelen zafer için bir şükran sunusu olarak başlatıldığını ileri sürdü. Başkaları kireçtaşı podyumun daha eski olduğunu ve önceki bir plana ait olduğunu, mermer tapınağın ikinci bir evrede bunun üstüne eklendiğini düşünür. Marathon bağlantısı olasıdır, ama herhangi bir antik metne değil, yapı kanıtlarına ve çıkarıma dayanır.

W. B. Dinsmoor, The Date of the Older Parthenon, American Journal of Archaeology, 1934; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Perslerin Akropolis'i ele geçirişi

Antik anlatı

Herodotos'a göre MÖ 480'de Persler Akropolis'in dik yamacına Aglauros tapınağının yakınından tırmandı. Geride kalan Atinalıları öldürdüler, kutsal alanı yağmaladılar ve bütün hisarı ateşe verdiler. Herodotos tamamlanmamış tapınağın adını anmaz, ancak tapınak onun yandığını anlattığı alanın içinde yer alıyordu.

Herodotus 8.53

Kuzey duvarındaki sütun tamburları

Belgelerde

Savaştan sonra Atinalılar Akropolis'in kuzey duvarını yeniden inşa ettiler. Duvara, Eski Athena Tapınağı'na ait blokların yanına, tapınağın mermer tamburlarından oluşan bir sıra yerleştirdiler. Tamburlar ateşten çatlamış ve renk değiştirmiştir; bu da çevrelerindeki ahşap iskelenin yandığını düşündürür. Aşağıdaki Agora'dan hâlâ görülebilirler. Birçok tarihçi bunu yağmanın bilinçli bir hatırlatıcısı olarak yorumlar; ancak bu, el altındaki ağır taşları yeniden kullanmanın da bir yoluydu.

J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Plataia yemini

Tartışmalı

MÖ 330 civarında yazan hatip Lykurgos ile daha sonra Diodoros, Yunanlıların 479'da Plataia öncesinde bir yemin ettiğini aktarır. Bu yeminde Perslerin yaktığı tapınakları anıt olarak kalsın diye yeniden yapmamaya söz vermişlerdir. Theopompos bu yemini daha o zaman bir Atina uydurması saymıştı; Akharnai'de taşa kazınmış MÖ 4. yüzyıldan bir nüshada da bu madde yer almaz. Araştırmacılar hâlâ görüş ayrılığı içindedir, ancak alan, Perikles dönemi Parthenon'u eski kaidenin üzerinde yükselene dek gerçekten de otuz yıl kadar yarım kalmıştır.

Lycurgus, Against Leocrates 81; Diodorus 11.29; Theopompus, FGrH 115 F 153