Ansiklopedi › Binalar

Eski Athena Tapınağı

Atina Akropolisi'ndeki Athena Polias Tapınağı, MÖ 480'de Persler tarafından yakıldı

Eski Tapınak, Atina'nın koruyucusu Athena Polias'ın baş tapınağıydı. Akropolis'te, sonradan Parthenon ile Erekhtheion'un yükseleceği yerlerin arasında duruyordu ve büyük olasılıkla tanrıçanın zeytin ağacından oyulmuş kadim tasvirini barındırıyordu. Kserkses'in ordusu 480'de Akropolis'i ele geçirdiğinde kutsal alan yağmalanıp ateşe verildi; yıkıntısı, Pers istilasının Yunanlıların belleğinde kalıcı izler bırakan anılarından biri oldu.

Oyunda: Eski Tapınak, bölüm haritasında oyuncunun inşa edemediği tarihî bir yapı olarak durur. Oyunun, Perslerin onu 480'de yaktığına dair notu Herodotos 8.53'e dayanır.

Daha sonraki iki tapınak arasındaki temeller

Belgelerde

Wilhelm Dörpfeld, 1885'te Erekhtheion'un hemen güneyinde yapının kireçtaşı temellerini tespit etti. Bu temeller dört yanı sütunlarla çevrili bir Dor tapınağına aittir. Tapınak muhtemelen 525-500 civarında, belki Peisistratos'un oğulları döneminde ya da 508 reformlarından kısa süre sonra inşa edildi. Athena'nın devlerle savaşını gösteren mermer alınlığının parçaları günümüze ulaşmıştır ve bugün Akropolis Müzesi'nde bulunmaktadır.

W. Dörpfeld, Der alte Athenatempel auf der Akropolis, 1885; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Aynı yerde daha eski bir tapınak

Tartışmalı

Tarihçiler burada daha önce neyin bulunduğu konusunda anlaşamaz. Kimileri bu temellerin üzerine, Mavisakal lakaplı üç gövdeli canavar gibi kireçtaşı heykellerle süslü, yaklaşık 570-560 yıllarına ait bir tapınak yerleştirir. Kimileri ise bu erken yapıyı sonraki Parthenon'un altına koyar. Herodotos, 508'de bir rahibenin Sparta kralı Kleomenes'i tanrıçanın tapınağının kapısında durdurduğunu söyler; demek ki o tarihte kayalıkta bir Athena tapınağı vardı, ancak bunun hangi yapı olduğunu belirtmez.

Herodotus 5.72; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

480'deki yağma

Antik anlatı

Herodotos'a göre Atinalıların çoğu kenti terk etti, ancak tapınak haznedarları ve yoksul yurttaşlar ahşap bir barikatın ardında Akropolis'i tuttu. Persler Aglauros tapınağının yakınındaki sarp yamaçtan tırmandı, savunanları ve sığınanları öldürdü, kutsal alanı yağmalayıp bütün Akropolis'i yaktı. Kserkses'in haberi Susa'ya bir atlıyla gönderdiğini de ekler. Günümüze ulaşan hiçbir Pers metni bu olaydan söz etmez.

Herodotus 8.51-54

Pers yıkıntıları

Belgelerde

1885-1890 yıllarında Akropolis'te yapılan kazılarda, savaştan sonra Atinalıların kayayı düzlediği sırada serilen dolgunun içine gömülmüş yanık heykeller, adaklar ve yapı parçaları bulundu. Bu dolguya Pers molozu denir, ancak bir kısmı daha sonra gömülmüş olabilir. Eski Tapınak'tan bloklar ve tamamlanmamış Ön Parthenon'un sütun tamburları Akropolis'in kuzey duvarına örülmüştür; bunlar bugün hâlâ görülebilir.

P. Kavvadias and G. Kawerau, Die Ausgrabung der Akropolis, 1906; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Ayakta bırakılan bir harabe

Tartışmalı

Tarihçiler, yanan tapınağın onarılıp onarılmadığını hâlâ tartışıyor. Kimileri batı odalarının hazine olarak onarıldığını ve Ksenophon'un 406'da yandığını söylediği eski Athena tapınağının bu yapı olduğunu düşünür. Kimileri ise 480'den kısa süre sonra temizlendiğini savunur. Lykurgos ve Diodoros, Plataia öncesinde, barbarların yaktığı tapınakların yeniden yapılmayacağına dair bir yemin edildiğini aktarır; ancak bu yeminin gerçekliğinden Antik Çağ'da da kuşku duyulmuştu, bugün de duyuluyor.

Xenophon, Hellenica 1.6.1; Lycurgus, Against Leocrates 81; Diodorus 11.29