Ansiklopedi › Halklar

Spartalılar

Lakonia'daki Sparta'nın yurttaşları, Yunanistan'ın önde gelen kara gücü, yaklaşık MÖ 550-479

Oyunda: Bölüm 10: Sıcak Kapılar, Bölüm 11: Final

Spartalılar, altıncı yüzyılda Yunanistan'ın en güçlü kara devleti olan Lakonia'daki Sparta'nın yurttaşlarıydı. Spartiatlar denen küçük bir tam yurttaş topluluğu, helotların işlediği topraklardan geçinir ve Peloponnesoslu müttefiklerden oluşan bir birliğe önderlik ederdi. Dareios'a toprak ve su vermeyi reddettiler; askerleri MÖ 480'de Thermopylai'de Kserkses'in ordusuyla savaştı ve MÖ 479'da Plataia'daki Yunan zaferine önderlik etti.

Oyunda: Oyun Sparta'yı bir ticaret ortağı olarak gösterir, ancak Sparta ile Pers sarayı arasında kayıtlı bir ticaret yoktur; bu bir basitleştirmedir. Spartalı askerler, gerçekte orada savaştıkları için Thermopylai'de ve Plataia'da yer alır.

Sparta'da kazıların gösterdikleri

Belgelerde

Atina'daki İngiliz Okulu, Artemis Orthia kutsal alanını 1906-1910 yılları arasında kazdı. Kazıda fildişi eserler ve kil maskelerle birlikte binlerce küçük kurşun figürin ele geçti. MÖ 6. yüzyıla ait Lakonya boyalı çanak çömleği Samos'ta, Kyrene'de ve Etrurya'da bulunmuştur. Bu buluntular kaliteli mallar üretip ihraç eden bir kenti gösterir ve Sparta'yı içine kapalı ve sade bir kent olarak çizen sonraki tabloyu karmaşıklaştırır.

R. M. Dawkins (ed.), The Sanctuary of Artemis Orthia at Sparta, 1929

Sparta ve Pers Kralları

Antik anlatı

Herodotos'a göre Lidyalı Kroisos, Sparta ile ittifak kurmuştur. Sardes düştükten sonra Spartalılar, Kyros'u Asya'daki Yunan kentlerinden uzak durması için uyarmak üzere bir haberci göndermiştir. Kyros'un, birbirlerini aldatmak için çarşı meydanında toplanan insanlardan korkmadığı yanıtını verdiği söylenir. Daha sonra Kral Kleomenes, Aristagoras'ın İon ayaklanması için yardım yakarışını geri çevirmiş; Dareios'un habercileri toprak ve su istediğinde de Spartalılar onları bir kuyuya atmıştır.

Herodotus 1.69-70, 1.152-153, 5.49-51, 7.133

Spartalılar Marathon'u neden kaçırdı

Tartışmalı

Herodotos'a göre Spartalılar MÖ 490'da Atina'ya yardım etmeyi kabul ettiler ama dolunaydan önce yola çıkmayacaklardı. Anlattığına göre 2.000 Spartalı Attika'ya ancak savaştan sonra ulaştı ve Pers ölülerini görmek için Marathon'a gitti. Platon ise onları Messenialılarla bir savaşın alıkoyduğunu söyler. Tarihçiler gecikmenin dinî bir kuraldan mı, bir helot ayaklanmasından mı, yoksa yurttan bu denli uzakta savaşma isteksizliğinden mi kaynaklandığını hâlâ tartışır.

Herodotus 6.106, 6.120; Plato, Laws 698e

Thermopylai ve Plataia

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kral Leonidas, MÖ 480'de 300 Spartiat ve birkaç bin müttefikle Thermopylai geçidini, bir dağ patikası Perslerin onları kuşatmasına olanak verene dek tuttu. MÖ 479'da naip Pausanias, Plataia'da Yunan ordusuna komuta etti. Herodotos orada her biri yedi helotla birlikte 5.000 Spartiat sayar; bu rakamlar şişirilmiş olabilir. Spartalılar ve Tegealılar, Mardonios'un çevresindeki Pers birliklerini yendi ve Mardonios öldürüldü.

Herodotus 7.202-228, 9.28-29, 9.61-64

Sparta serabı

Geç dönem efsanesi

Sparta'nın bilinen tablosunun büyük kısmı yüzyıllar sonra yazan yazarlardan gelir. MS 100 dolaylarında yazan Plutarkhos, Leonidas'ın Kserkses'e gelip Spartalıların silahlarını alması için meydan okuması gibi sözleri aktarır. Tüm Sparta düzenini, tarihi ve hatta varlığı belirsiz bir yasa koyucuya, Lykurgos'a bağlar. Modern akademisyenler bu idealleştirilmiş imgeye Sparta serabı der.

Plutarch, Sayings of Spartans; Plutarch, Lycurgus; F. Ollier, Le mirage spartiate, 1933

Adının yanındaki amblem

Belgelerde

Spartalılar, Ksenophon'un savaşa giderken giydiklerini söylediği Sparta kırmızısı renkte, at kılından tepelikli bir Korinth miğferi taşırlar. Sparta kalkanlarındaki lambda yalnızca daha sonraki dönemlere ait kaynaklarda görülür ve burada kullanılmaz. Sparta bu dönemde hiç sikke basmamıştır.

Xenophon, Constitution of the Lacedaemonians 11.3