Ansiklopedi › Binalar

Sırlı Tuğla Pano

Susa'daki Dareios'un Sarayı'ndan kalıplanmış sırlı tuğla frizler, MÖ 6. yüzyılın sonları

Sırlı tuğla panolar, her biri bir figürün kabartma bir parçasını taşıyan ve renkli sırla kaplanan kalıplı tuğlalarla örülmüş duvarlardı. Dareios ve ardılları, Susa'daki sarayın avlularını ve kapılarını bunlarla; aslanlar, griffonlar, kanatlı boğalar ve okçu sıralarıyla kapladılar. Bu zanaat Babil'den gelmişti; Susa'da kullanılması, Kralın tebaası olan pek çok halkın becerilerini kendi sarayında nasıl bir araya getirdiğini gösterir.

Oyunda: Oyunda Sırlı Tuğla Pano, Susa frizlerindeki gibi yürüyen aslanları gösteren bir konut binasıdır. Babil zanaatına yapılan atıf DSf'yi izler; ancak ferman, duvarı süsleyenler olarak Medleri ve Mısırlıları anar.

Babil'de öğrenilmiş bir zanaat

Belgelerde

Kalıplanmış sırlı tuğla, Persler benimsemeden önce bir Mezopotamya sanatıydı. 6. yüzyılın başlarında II. Nabukadnezar döneminde Babil'in İştar Kapısı ve Tören Yolu, boğaları, ejderleri ve yürüyen aslanları gösteren mavi sırlı tuğlalarla kaplanmıştı. Alman kazıcılar bu duvarları 1899-1917 yılları arasında gün ışığına çıkardı; yeniden kurulan bölümleri bugün Berlin'de durmaktadır.

R. Koldewey, Das wieder erstehende Babylon, 1913

Susa fermanı ne diyor

Belgelerde

Dareios'un Susa sarayı için yazdırdığı kuruluş fermanı, sarayın malzemesini ve iş gücünü sağlayan halkları sıralar. Fırınlanmış tuğlayı Babillilerin kalıpladığını, duvarı süsleyenlerin ise Medler ve Mısırlılar olduğunu söyler. Listedeki öteki zanaatkârlar İonia'dan, Sardes'ten ve başka yerlerden gelmişti; böylece ferman sarayı bütün imparatorluğun eseri olarak sunar.

DSf

Aslanlar, griffonlar ve muhafızlar

Belgelerde

Marcel ve Jane Dieulafoy önderliğindeki Fransız kazıcılar, frizleri 1884-1886 yıllarında Susa'da yere düşmüş parçalar hâlinde buldular; sonraki Fransız heyetleri de daha fazlasını çıkardı. Susa panolarının çoğu pişmiş kilden değil, silisli ve kuvarsça zengin bir hamurdan yapılmıştı; bu, Babil uygulamasından bir ayrılıştı. Parçalar Louvre'da yeniden birleştirildi; aslan frizi ile okçular frizi bugün orada sergileniyor.

J. Perrot (ed.), The Palace of Darius at Susa, 2013

Okçular kim ve hangi döneme ait

Tartışmalı

Zengin giysiler içinde mızrak taşıyan okçuları gösteren friz, Herodotos'un anlattığı 10.000 seçkin Pers'e atfen çoğu zaman Ölümsüzler diye anılır. Hiçbir yazıt onları adlandırmaz ve bazı araştırmacılar bu figürleri genel olarak kraliyet muhafızları sayar. Tuğlalar yıkılmış ve dağılmış hâlde bulunduğundan saraydaki özgün yerleri belirsizdir; bir kısmı Dareios'a değil, II. Artakserkses dönemindeki yeniden yapıma ait olabilir.

Herodotus 7.83; P. O. Harper, J. Aruz and F. Tallon (eds), The Royal City of Susa, 1992