Ansiklopedi › Binalar

Çömlekçi Avlusu

Pers İmparatorluğu'nda gündelik ve depolama amaçlı çanak çömlek yapan atölyeler, MÖ 6.-5. yüzyıl

Çömlekçiler her hanenin, tapınağın ve kraliyet ambarının bağlı olduğu küpleri, kâseleri ve testileri sağlardı. Pers İmparatorluğu'nda çömlekçi çarkı ve fırını, yeni yöneticiler altında da sürüp giden eski ve yerel zanaatlerdi; imparatorluğun şarabının, birasının ve yağının büyük kısmı kil küplerde saklanır ve taşınırdı.

Oyunda: Çömlekçi Avlusu kili, Avlulu Evlerin istediği çanak çömleğe dönüştürür. Oyun çeşitli bir zanaatı tek bir mala indirger; gerçek çömlekçiler şarap, bira ve yağ saklamak ve taşımak için kullanılan büyük küpleri de yapardı.

Kraliyet merkezlerinde çarkta yapılmış kaplar

Belgelerde

Pasargadai ve Persepolis'teki kazılarda bol miktarda sade, çarkta yapılmış çanak çömlek çıkmıştır: depolama küpleri, testiler, pişirme kapları ve kâseler. Bunların çoğu süslemeden çok kullanışlılık amacı taşır; bu da yapı ustalarının, muhafızların ve saray görevlilerinin gündelik ihtiyaç duyduğu kapları üreten yerel atölyelere işaret eder. Boyalı kaplar, batı İran'ın daha önceki dönemlerine kıyasla bu yerleşimlerde nadirdir.

D. Stronach, Pasargadae, 1978; E. Schmidt, Persepolis II, 1957

Kraliyet hesaplarında sıvılar

Belgelerde

Persepolis Tahkimat tabletleri, işçilere, yolculara ve memurlara verilen şarap, bira ve yağı kaydeder; bunlar kuart ve marriš gibi sabit hacim birimleriyle ölçülürdü. Tabletler kapların adını nadiren anar, ancak bu ölçekteki sıvıların kaplarda saklanıp taşınması gerekiyordu; kil küpler de bunların en ucuz ve en yaygın türüydü. Tabletlerin kendileri de çoğunlukla pişirilmemiş kildendi; bu, malzemenin yönetim için ne denli temel olduğunun bir göstergesidir.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Çöl için su testileri ve kil kaplardaki altın

Antik anlatı

Herodotos'a göre Yunanistan'dan ve Fenike'den yılda iki kez Mısır'a gönderilen şarap küpleri boşaldıktan sonra Memfis'te toplanır, suyla doldurulur ve Suriye yolu üzerindeki susuz bölgeye gönderilirdi; Herodotos bu düzenlemeyi fetihten sonraki Perslere bağlar. Dareios'un da haracı, erimiş altın ve gümüşü toprak küplere döküp ardından kili kırarak ve gerektikçe madenden parça keserek sakladığını anlatır.

Herodotus 3.6-7; Herodotus 3.96

Kilde taklit edilen metal biçimler

Tartışmalı

Metal kaplardan esinlenen ince, keskin omuzlu bir içki kâsesi bu dönemde Anadolu'dan İran yaylasına dek pek çok eyalete yayıldı. Tarihçiler bunun anlamını tartışır: kimileri yerel seçkinlerin saray sofra âdetlerini taklit ettiğini düşünür; kimileri ise bölgesel çömlekçilik geleneklerinin büyük ölçüde değişmeden sürdüğünü ve bu biçimin sıradan moda ve ticaret yoluyla yayıldığını vurgular.

E. Dusinberre, Aspects of Empire in Achaemenid Sardis, 2003