Ansiklopedi › Binalar

Kraliyet Tümülüsü

Sardes'in kuzeyinde, Bin Tepe'deki Lidya mezar höyükleri, MÖ 7. ila 4. yüzyıl

Lidya kralları, Sardes'in yaklaşık 10 km kuzeyindeki Bin Tepe mezarlığında taş temeller üzerine yükseltilmiş büyük toprak höyüklerin altına gömülürdü. Herodotos'un Kroisos'un babası Alyattes'in mezarı dediği en büyüğü, Anadolu'nun en büyük höyükleri arasında yer alır. Lidyalı ve Pers soylular, Kyros'un yaklaşık MÖ 546'da Sardes'i almasından sonra da bu tür tümülüsler inşa etmeyi sürdürdü; dolayısıyla höyükler, Pers egemenliği altında varlığını sürdüren yerel bir seçkin sınıfın da tanığıdır.

Oyunda: Sardes'te Mezarlık, taşıyıcıların ölüleri getirdiği ve kent tarafından finanse edilen bir Kraliyet Tümülüsü'ne dönüşür. Herodotos bu yapının yapımını tüccarlara, zanaatkârlara ve fahişelere atfeder; gerçek kraliyet höyükleri ise kentin mezarları arasında değil, ayrı olarak Bin Tepe'de bulunuyordu.

Herodotos: Alyattes'in mezarı

Antik anlatı

Herodotos, Alyattes'in mezarını Lidya'da Mısır ve Babil'in eserleriyle boy ölçüşebilecek tek büyük yapı sayar. Anlattığına göre mezarın büyük taşlardan bir kaidesi ve üzerinde topraktan bir höyüğü vardı; onu Sardes'in çarşı esnafı, zanaatkârları ve fahişeleri yükseltmişti. Yine onun dediğine göre tepedeki yazıtlı işaret taşları her topluluğun payını kaydediyordu ve en büyük pay fahişelerinkiydi. Strabon da daha sonra aynı höyüğü Gygaia gölünün yakınında anlatır.

Herodotus 1.93; Strabo 13.4.7

Bin Tepe'deki höyükler

Belgelerde

Adı 'bin höyük' anlamına gelen Bin Tepe, Hermos ovasının öte yanında, Sardes'in karşısında, Herodotos'un Gygaia adını verdiği gölün kıyısında yer alır. Genellikle Alyattes'in mezarı olarak kabul edilen Kocamutaf Tepe'nin çapı yaklaşık 355 metredir. 1854'te açılan tüneller, ince yontulmuş mermer bloklardan yapılmış ve çok önceden soyulmuş bir mezar odasına ulaştı. Kazıcılar daha sonra Karnıyarık Tepe'nin içinde krepis adı verilen taş bir istinat duvarı buldular.

G. M. A. Hanfmann, Sardis from Prehistoric to Roman Times, 1983

Pers egemenliği altında tümülüsler

Belgelerde

Yüzey araştırmaları ve kazılar, Bin Tepe'deki ve diğer Lidya tümülüslerinin birçoğunun büyük olasılıkla Pers fethinden sonra, MÖ 5. ve 4. yüzyıllar boyunca yapıldığını gösteriyor. Bu tümülüslerin mezar odaları, sedirleri ve mezar eşyaları Lidya ve Pers üsluplarını harmanlar. Arkeologlar bunu, Lidyalı ailelerin de satraplığa yerleşmiş Perslerin de rütbelerini sergilemek için eski kraliyet defin biçimini kullandığının bir işareti olarak yorumlar.

C. H. Roosevelt, The Archaeology of Lydia, from Gyges to Alexander, 2009; E. R. M. Dusinberre, Aspects of Empire in Achaemenid Sardis, 2003

Höyük kimin, kim yaptı

Tartışmalı

Büyük höyüklere verilen adlar, ölüleri adlandıran yazıtlara değil, Herodotos'a ve bilim insanlarının çıkarımlarına dayanır. Karnıyarık Tepe, duvarındaki işaretler onun adı olarak okunduğu için Gyges ile ilişkilendirilmiştir; ancak bu okuma da tarihlendirme de tartışmalıdır. Pek çok tarihçi, mezarın bedelini fahişelerin ödediği öyküsünden de kuşku duyar; bu öykü, Lidya lüksü üzerine anlatılan Yunan hikâyeleriyle örtüşür. Herodotos'un kendisi, sıradan Lidyalı kızların çeyizlerini bu yolla kazandığını da ekler.

Herodotus 1.93; C. H. Roosevelt, The Archaeology of Lydia, from Gyges to Alexander, 2009