Ansiklopedi › Binalar

Mezarlık

Perslerin ve tebaalarının mezarları ve defin gelenekleri, yaklaşık MÖ 550-479

Pers İmparatorluğu'ndaki insanların çoğu ölülerini toprağa, çukurlara, küplere ya da tabutlara, çoğu zaman birkaç kişisel eşyayla birlikte gömerdi. Herodotos'a göre Persler cesedi gömmeden önce balmumuyla kaplarken, Magoslar ölülerini önce kuşlara ya da köpeklere parçalatırdı. Defin gelenekleri hem Perslerin ölüm hakkında nasıl düşündüğünü hem de Kral'ın sayısız halkının ne denli çeşitli kaldığını gösterir.

Oyunda: Taşıyıcılar şehrin ölülerini Mezarlığa götürür; gömülmemiş ölüler yakındaki evlere hastalık yayar. Balmumu ve Magoslar ayrıntısı Herodotos'a dayanır, ancak o kuşların yanı sıra köpekleri de anar. Hastalık kuralı oyun için yapılmış bir basitleştirmedir.

Herodotos'ta balmumu, toprak ve açıkta bırakma

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler bir cesedi balmumuyla kaplayıp öyle gömerdi. Yarı gizli bir konu olarak, bir Pers cesedinin bir kuş ya da köpek tarafından parçalanmadan gömülmediğinin söylendiğini de ekler; Magosların bunu yaptığından ise emindir. Başka bir yerde de Perslerin ölülerini yakmadığını, çünkü ateşi bir tanrı saydıklarını ve bir tanrıya ceset vermenin doğru olmadığını söyler.

Herodotus 1.140; Herodotus 3.16

Kazılarda bulunan mezarlar

Belgelerde

Elam, Mezopotamya ve Persis'teki kazılarda, Ahameniş dönemine ait toprağa gömülmüş sıradan mezarlar bulunmuştur; bunların bir kısmı basit çukurlara, bir kısmı ise çömlek küplere ya da tabutlara yapılmıştır. 1901'de Susa'da J. de Morgan'ın heyeti, altın takılar ve sikkelerle birlikte tekne biçimli bronz bir tabuta gömülmüş, geç Ahameniş dönemine ait bir mezar buldu. Bu tür buluntular, zengin ve sade mezarlar arasında büyük farklar olsa da toprağa gömmenin yaygın olduğunu gösterir.

J. de Morgan, Mémoires de la Délégation en Perse, 1905; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Kraliyet mezarlarındaki adaklar

Belgelerde

Persepolis Tahkimat Arşivi'nden Elamca tabletler, aralarında Kambyses ve Dareios'un babası Hystaspes'in de bulunduğu kraliyet ailesi üyelerinin šumar'ında sunulacak adaklar için verilen koyunları kaydeder. Bu sözcük büyük olasılıkla bir mezar ya da anıt yapı anlamına geliyordu. Tabletler, Kralın yönetiminin kraliyet ailesinin ölüleri için düzenli ayinlerin giderlerini karşıladığını gösterir.

W. Henkelman, An Elamite memorial: the šumar of Cambyses and Hystaspes, 2003; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Defin ya da açıkta bırakma

Tartışmalı

Tarihçiler, Herodotos'un anlattığı ölüleri açığa bırakma geleneğinin Ahameniş döneminde ne kadar yaygın olduğunu hâlâ tartışıyor. Krallar kapalı mezarlara konuldu: Kyros Pasargadai'de taştan bir evin içine, Dareios ve ardından gelen üç kral ise Nakş-ı Rüstem'deki kaya mezarlarına. Bu da kralların bedenlerinin açıkta bırakılmadığını düşündürür. Sonraki Zerdüşt uygulamalarından bilinen, ölülerin açığa bırakıldığı kuleler çok daha sonraki yüzyıllara aittir ve bu döneme yansıtılmamalıdır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; D. Stronach, Pasargadae, 1978

Kyros'un mezarındaki sözler

Geç dönem efsanesi

Aleksandros'un yanında bulunmuş Aristobulos'a dayanan Arrianos'a göre Kyros'un mezarında, yoldan geçenden imparatorluğun kurucusuna anıtını çok görmemesini dileyen bir mezar yazısı vardı. Yüzyıllar sonra yazan Plutarkhos'un anlatımında ise Kyros, bedenini örten bir avuç toprağın kendisine çok görülmemesini diler. Anıtta böyle bir metin günümüze ulaşmamıştır; bu anlatılar, iktidarın gelip geçiciliği üzerine ahlak öyküleri olarak aktarılmıştır.

Arrian, Anabasis 6.29; Plutarch, Alexander 69