Ansiklopedi › Kraliyet buyrukları

Su hakları

Pers İmparatorluğu genelinde sulama suyu için kraliyet bağışları ve yükümlülükleri, yaklaşık MÖ 550-330

Pers krallarının hüküm sürdüğü kurak topraklarda, ekinlerin nerede yetişebileceğini su belirliyordu. Yüzyıllar sonra yazan Yunan tarihçi Polybios, kralların susuz bir toprağa su getiren herkesin o topraktan beş kuşak boyunca yararlanmasına izin verdiğini söyler. Babilonya ve Mısır'dan çıkan daha geç tarihli Ahameniş belgeleri de suyun kiralandığını, paylaşıldığını ve bedelinin ödendiğini gösterir. Bunlar birlikte, su denetiminin kraliyet yönetiminin sıradan çiftçilere dokunduğu önemli bir yol olduğunu düşündürür.

Oyunda: Defterin Vergiler sayfasındaki daimî bir kraliyet buyruğu hasadı artırır ve yükümlülükleri azaltır. Oyunun Polybios 10.28'e yaptığı atıf doğrudur, ancak buyruk bir toprak kullanım hakkı bağışını vergi indirimine indirgeyerek basitleştirir; krallar su için de ücret alıyordu.

Beş kuşaklık hak

Antik anlatı

MÖ 2. yüzyılda yazan Polybios, III. Antiokhos'un yaklaşık 209'da Hyrkania'ya yürürken geçtiği kurak ülkenin yeraltı kanallarını anlatır. Persler Asya'ya hükmederken, daha önce sulanmamış topraklara pınar suyu getirenlere bu suyun kullanım hakkının beş kuşak boyunca tanındığını söyler. Bu yüzden insanların yeraltında uzun kanallar kazmak için ne emekten ne de masraftan kaçındığını ekler.

Polybius 10.28

Kral su kapaklarını açar

Antik anlatı

Herodotos, tepelerle çevrili ve Akes ırmağıyla sulanan bir ovadan söz eder. Kral buradaki boğazları su kapaklarıyla kapatmış, ırmak da bir göle dönüşmüştü. Aşağıdaki halklar Pers ülkesindeki Krala gidip su için yalvarmak zorunda kalır, Kral da kapakları ancak haracın üstünde ağır bir bedel karşılığında açtırırdı. Pek çok tarihçi ayrıntılardan kuşku duyar, ama hikâye suyu bir kraliyet geliri kaynağı olarak gören Yunan bakışını yansıtır.

Herodotus 3.117

Babilonya'da suyun kiralanması

Belgelerde

Nippur'daki Muraşu arşivi, oyunun döneminden çok sonra, yaklaşık 440 ile 415 yılları arasına tarihlenir ve kraliyet bağışı sahiplerinin elindeki toprakları yöneten bir aile şirketini kaydeder. Tabletleri, kraliyet memurlarınca işletilen kanallardan çekilen su için ödenen ücretleri ve bu yöneticiler aracılığıyla düzenlenen sulamayı gösterir. Burada su, ulaşabilen herkese serbest değil, kiralanan ve bedeli ödenen bir kaynaktı.

M. Stolper, Entrepreneurs and Empire, 1985

Bir Mısır vahasında su günleri

Belgelerde

Harga vahasındaki Ayn Manavir'de, MÖ 5. ve 4. yüzyılın başlarına ait demotik ostrakalar yeraltı su kanallarındaki payların satışını ve kiralanmasını kaydeder; bunların bir kısmı Mısır MÖ 404'te Pers egemenliğinden koptuktan sonra yazılmıştır. Haklar akış günleriyle sayılır ve köylüler arasında yazılı sözleşmeyle devredilirdi. Bu metinler, o dönemde su haklarının nasıl işlediğine dair en açık kanıtlar arasındadır.

M. Chauveau, in P. Briant (ed.), Irrigations et drainages dans l'Antiquité, 2001

Yeraltı kanalını kim yaygınlaştırdı

Tartışmalı

Polybios'un sözünü ettiği kanallar genellikle yeraltı suyunu yüzeye taşıyan tüneller olan kanatlarla (kehrizlerle) özdeşleştirilir. Bazı tarihçiler bunların yayılmasını Perslere mal ederken, diğerleri kimi yerlerde daha eski olduklarını ya da ancak daha sonra yaygınlaştıklarını öne sürer. Polybios Ahamenişlerden çok sonra yazdığı için, aktardığı bu hakkın genel kraliyet politikasını ne ölçüde yansıttığı da tartışmalıdır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002