Ansiklopedi › Binalar

Kuyu

Yeraltı suyuna kazılan kuyular, Ahameniş İmparatorluğu'nun temel su kaynağı, MÖ 6.-5. yy.

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı

Kuyular, Pers krallarının hüküm sürdüğü kurak topraklarda suya ulaşmanın en eski yollarındandı. Nehirler, kanallar, pınarlar ve yeraltı kanallarının yanı sıra hanelere, yolculara ve ordulara su sağlarlardı. Suyun denetimi, insanların nerede tarım yapıp yerleşebileceğini belirlerdi; kaynaklar da Pers egemenliği altında suyun bulunduğunu, paylaşıldığını ve uğrunda çatışıldığını gösterir.

Oyunda: Oyundaki Kuyu, beş hücre içindeki evlere su sağlar ve işçi gerektirmez. Gerçekte su çekmek ve taşımak gündelik bir emekti; birçok kasaba kuyular kadar nehirlere, kanallara ve yeraltı su yollarına da dayanıyordu.

Yerden su çekmek

Antik anlatı

Herodotos, Dareios'un MÖ 490'dan sonra tutsak Eretrialıları yerleştirdiği Kissia'daki Arderikka yakınlarında bir kuyuyu anlatır. Bu kuyudan zift, tuz ve yağ, kova yerine yarım tulum taşıyan bir kaldıraç koluyla çekilirdi. Bu tür karşı ağırlıklı kaldıraç kolları Yakın Doğu'da çoktan beri kullanılıyordu; ayrı bir kanıt dizisi olan Asur saray kabartmaları da bunların kullanıldığını gösterir.

Herodotus 6.119

Su getirmenin ödülü

Antik anlatı

Polybios MÖ 2. yüzyılda yazmıştır. Persler Asya'ya hükmederken susuz bir yere su getiren herkese toprağın kullanım hakkını beş kuşak boyunca verdiklerini söyler. Bunu, tepelerden kazılan ve bir dizi kuyu aracılığıyla yeraltı suyunu toplayan, sonradan kanat adı verilen türden yeraltı kanallarıyla ilişkilendirir. Aktarımı geç bir döneme aittir, ancak Pers yönetiminin başka yerlerinde de görülen yeni tarım arazilerine duyulan ilgiyle örtüşür.

Polybius 10.28

Kehrizi ilk kim kazdı

Tartışmalı

Tarihçiler, yeraltı kanallarının ilk nerede ortaya çıktığını hâlâ tartışıyor. Kimileri İran yaylasını ve buradan Pers egemenliği altında yayıldığını savunur; bazı arkeologlar ise Güneydoğu Arabistan'daki galerilerin daha eski olduğunu ileri sürer. Mısır'daki Harga Vahası'nda bulunan Ayn Manawir'de kazılan galeriler ve su paylarıyla ilgili alışverişleri kaydeden Pers dönemine ait demotik ostrakalar, bu tür sistemlerin Ahameniş egemenliği altında işlediğini gösterir. Persis'in kendi kanalları için kesin tarih belirlemek ise daha güçtür.

P. Briant (ed.), Irrigation et drainage dans l'Antiquité, 2001

Savaşta kuyular

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios yaklaşık MÖ 513'te İskitya'ya geçtiğinde İskitler geri çekilmiş ve ordusunu susuz bırakmak için yolları üzerindeki kuyuları ve pınarları tıkamışlardı. Daha önce de, der Herodotos, Kambyses MÖ 525'te Mısır'a giden çölü ancak bir Arap kralı orduya develer üzerinde tulumlarla su taşımayı kabul ettikten sonra geçebilmişti. Her iki öyküde de büyük orduların nereden yürüyebileceğini su kaynakları belirlemiştir.

Herodotus 4.120; Herodotus 3.9

Paionialı sucu

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Sardes'te geçen bir hikâye anlatır. Dareios, başında bir testiyle suya giderken aynı anda hem at çeken hem de keten eğiren Paionialı bir kadın görmüş. Bu halkın çalışkanlığından öylesine etkilenmiş ki onların Asya'ya sürülmesini buyurmuş. Hikâye bir sürgünü açıklamak üzere kurgulanmıştır ve bir kayıt değildir; ancak su taşımayı çoğunlukla kadınların yaptığı sıradan bir gündelik iş olarak ele alır.

Herodotus 5.12