Ansiklopedi › Halk

Halikarnassoslu Artemisia

Halikarnassos hükümdarı ve Kserkses'in donanmasında komutan, MÖ 480

Artemisia, Pers egemenliği altındaki Yunan ve Karya kenti Halikarnassos'u yönetti ve MÖ 480'de Kserkses'in Yunanistan seferinde kentin gemilerine komuta etti. Onun hakkında bilinenlerin neredeyse tamamı, kendisiyle aynı kentten olan Herodotos'tan gelir. Herodotos onu Kralın savaş meclisindeki en akıllı danışman ve Salamis'teki tuhaf bir kaçışın kahramanı olarak anlatır.

Oyunda: Oyunun kronik notu Artemisia'yı Herodotos'taki gibi sunar: 480'de beş geminin önderi, Kserkses'in meclisindeki en iyi danışman ve Salamis'te kendi tarafından bir gemiyi mahmuzlayan kaptan. Hiçbir Pers kaydı bu öyküleri doğrulamaz.

Halikarnassos'un bir hükümdarı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Artemisia, Lygdamis'in kızıydı; baba tarafından Halikarnassoslu, anne tarafından Giritliydi. Kocası ölünce iktidarı ele aldı ve yetişkin bir oğlu olmasına karşın kendi isteğiyle Kserkses'le birlikte sefere çıktı. Halikarnassos, Kos, Nisyros ve Kalydna'dan beş gemiye komuta etti; Herodotos bunları Sidon gemilerinden sonra donanmanın en iyileri sayar. Halikarnassos, kalabalık bir Karyalı nüfusu barındıran ve uzun süredir Pers egemenliği altında bulunan bir Dor Yunan kentiydi.

Herodotus 7.99

Salamis öncesi ve sonrası öğütler

Antik anlatı

Herodotos'a göre Salamis'ten önce Mardonios, Phaleron'daki komutanlara bir deniz savaşı hakkında görüşlerini sordu. Bir tek Artemisia karşı çıktı: Yunanlılar denizde daha güçlüydü, Salamis'te uzun süre dayanamazlardı ve ordu Peloponnesos üzerine yürürse dağılırlardı. Kserkses onu övdü ama çoğunluğa uydu. Yenilgiden sonra Artemisia ona yurduna dönmesini ve Mardonios'u Yunanistan'da bırakmasını öğütledi; Kral da oğullarını onun gözetiminde Efes'e gönderdi.

Herodotus 8.68-69, 8.101-103

Salamis'teki mahmuzlama

Antik anlatı

Herodotos'a göre savaş sırasında bir Atina gemisinin kovaladığı Artemisia, kendi tarafından Kalyndalı bir gemiyi, içinde kralı Damasithymos'la birlikte mahmuzlayıp batırdı. Takipçi onu bir Yunan ya da kaçak sanarak peşini bıraktı. Kıyıdan izleyen Kserkses, onun bir düşman gemisi batırdığını düşündü ve erkeklerinin kadın, kadınlarının erkek olduğunu söyledi. Herodotos, Atinalıların onu yakalayana on bin drahmi vaat ettiğini de ekler.

Herodotus 8.87-88, 8.93

Herodotos'a ne kadar güvenilmeli

Tartışmalı

Herodotos Halikarnassosluydu. Bizans dönemine ait bir sözlük olan Suda'ya göre, onu sürgüne gönderen tiran Artemisia'nın torunu Lygdamis'tir; dolayısıyla Herodotos bu ailenin kendi anlatılarını biliyor olabilir. Bazı tarihçiler Artemisia'yı edebî bir tip olarak, Kroisos ya da Artabanos gibi öğütlerine Kral'ın kulak asmadığı bilge danışman figürü olarak yorumlar. Herodotos'un kendisi bile mahmuzlamanın kasıtlı olup olmadığını kestirememiştir ve hiçbir Pers belgesi onun adını anmaz.

Herodotus 8.87; Suda, s.v. Herodotos; R. Munson, Artemisia in Herodotus, 1988

Sonraki anlatılar

Geç dönem efsanesi

MS 2. yüzyılda yazan Polyainos, ona atfedilen hileleri derlemiştir; takipçileri aldatmak için bayrak değiştirmek bunlardan biridir. Pausanias da onun heykelinin Sparta'daki Pers Stoası'ndaki Pers figürleri arasında yer aldığını bildirir. Photios aracılığıyla bilinen, Ptolemaios Hephaistion'a ait bir romans, onun Abydoslu bir adama âşık olduğunu ve Leukas'taki yardan atlayarak öldüğünü ileri sürer. Kendisi, bir yüzyıldan fazla sonra Halikarnassos'u yöneten Mausolos'un karısı II. Artemisia ile aynı kişi değildir.

Polyaenus, Stratagems 8.53; Pausanias 3.11.3; Photius, Bibliotheca 190