Ansiklopedi › Binalar

Tapınak Ön Avlusu

Bir Mısır tapınağının açık avlusu, Memfis, yaklaşık MÖ 525

Bir Mısır tapınağı, tanrının mabedine doğru giderek daha mahrem hâle gelen bir dizi mekân olarak inşa edilirdi. Büyük kapının ardındaki ön avlu, tapınanların çoğunun tanrıya en çok yaklaştığı, şenlik kalabalıklarının toplandığı ve alayların yola çıktığı yerdi. Memfis'te baş tapınak, kültü kutsal Apis boğasını da kapsayan Ptah'a aitti.

Oyunda: Memfis'te sunulan, Mısır'ın şenlikleri üzerinden betimlenen bir hizmet yapısı. Oyun Herodotos'tan yararlanır, ancak onun anlattığı kayık ve kandil şenlikleri bir Memfis ön avlusunda değil, Bubastis ve Sais'te yoğunlaşıyordu.

Kapının ardında avlu

Belgelerde

Mısır tapınaklarına bir pilon kapısından girilir, bu kapı çoğu zaman sütunlarla çevrili bir avluya açılırdı. Bunun ötesindeki salonlar, tanrı heykelinin durduğu karanlık kutsal odaya uzanırdı. Sıradan halkın en fazla dış avlulara kabul edildiği, rahiplerin ise içeride tanrıya hizmet ettiği anlaşılmaktadır. Memfis'in yeri olan Mit Rahina'da kazıcılar, Ptah tapınağının bazı bölümlerini ve kaymaktaşı masalarıyla Apis'in mumyalama evini bulmuşlardır.

R. H. Wilkinson, The Complete Temples of Ancient Egypt, 2000

Kayıklar, şarkılar ve kandiller

Antik anlatı

Herodotos'a göre Mısırlılar her yıl pek çok şenlik düzenler, Yunanlılar da alayları onlardan öğrenmiştir. Bubastis'e tekneyle akın eden kalabalıkları anlatır. Kadınlar çalpara, erkekler kaval çalar, geri kalanlar da şarkı söyleyip el çırpar. Ayrıca Sais'te bir gece Mısır'ın dört bir yanında evlerin önünde kandillerin yandığını aktarır ve yeni bir Apis ortaya çıktığında Mısırlıların en güzel giysilerini giyip ziyafet çektiğini söyler.

Herodotus 2.58-62; Herodotus 3.27

Apis için bir avlu

Antik anlatı

Herodotos'a göre firavun I. Psammetikhos, Hephaistos adını verdiği Ptah'ın tapınağına güney yönünde bir kapı ekledi. Bunun karşısına, Apis'in barındırılıp beslendiği, sütunlar yerine yüksek heykellerin durduğu sütunlu bir avlu yaptırdı. Bu avlunun yeri arazide henüz kesin olarak belirlenebilmiş değildir.

Herodotus 2.153

Pers yönetimi ve şenlikler

Belgelerde

Udjahorresnet, Kambyses ve Dareios'a hizmet etmiş Mısırlı bir görevliydi. Heykelindeki yazıt, Kambyses'ten Sais'teki Neith tapınağına yerleşmiş yabancıları çıkarmasını istediğini kaydeder. Metne göre kral tapınağın arındırılmasını, gelirlerinin geri verilmesini, bayram ve alaylarının eskisi gibi yapılmasını buyurmuştur. Bu bir adamın kendi anlatısıdır, ama bir Pers kralının bir firavundan beklendiği gibi davrandığını gösterir.

Statue of Udjahorresnet, Vatican Museums

Kambyses döneminde Apis'in ölümü

Tartışmalı

Herodotos'a göre Apis şenliğine öfkelenen Kambyses boğayı uyluğundan bıçaklamış, hayvan da ölmüştür. Oysa Sakkara'daki Serapeum'dan çıkan bir stel, Kambyses'in altıncı yılında, MÖ 524 dolaylarında bir Apis'in onurla gömüldüğünü kaydeder; onun adına bir lahit de adanmıştır. Bu yüzden pek çok tarihçi öyküyü düşmanca bir Mısır geleneği sayar; yine de bazıları tarihlerin bir boğanın yaralanmış olabileceğine hâlâ yer bıraktığını öne sürer.

Herodotus 3.27-29; Apis stelae from the Serapeum; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002