Ansiklopedi › Kraliyet buyrukları

Tanrılara sunular

Persepolis'te kaydedilmiş, kurbanlar için kraliyetçe verilen tahıl ve mallar, yaklaşık MÖ 509-493

Kurbanların masrafını Kral'ın yönetimi karşılıyordu. Persepolis'ten çıkan kil tabletler, kraliyet ambarlarından rahiplere verilen arpa, un, şarap, bira ve hayvanları kaydeder; rahipler bunları Pers, Elam ve başka tanrılara, özellikle de lan adı verilen düzenli bir ayin için sunuyordu. Tabletler, tacın Persis ve Elam genelinde pek çok kültü desteklediğini gösterir; bu tablo Herodotos'un Pers ibadetine dair anlatımıyla pek bağdaşmaz.

Oyunda: Defterin Vergiler sayfasındaki daimî bir buyruk, her ay tahıl ambarlarından tanrılara arpa gönderir ve tam ödeme Kral'ın lütfunu artırır. Tabletler daha geniş kapsamlı dağıtımlar ve pek çok tanrı gösterir; Herodotos'un Perslerin tapınak yapmadığı iddiası ise tartışmalıdır.

Lan sunusu için tahıl

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509 ile 493 yılları arasına ait Elamca idari metinler olan Persepolis Tahkimat Tabletleri, lan adlı bir ayin için düzenli olarak verilen erzakı kaydeder. Ödemelerin çoğunu tahıl oluşturur, ancak un, şarap ve bira da görülür; bunlar çoğu zaman yıl boyunca sabit aylık miktarlardır. Henkelman, lan'ın kraliyet ekonomisince karşılanan bir devlet sunusu olduğunu ileri sürer. Metinlerin çoğu bu ayin için bir tanrı adı vermez, ancak birkaçı onu Auramazda ile ilişkilendirir.

W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008; R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Tayın listelerinde pek çok tanrı

Belgelerde

Aynı arşiv; Humban gibi Elam tanrılarına, Mezopotamya'nın fırtına tanrısı Adad'a, Auramazda'ya, dağlara ve nehirlere yapılan sunuları da karşılar. Ayinleri yönetenler çoğu zaman şatin denen Elamlı rahipler ya da İranlı Magoslardı ve erzaklarını yerel ambarlardan alırlardı. Yönetimin tek ve ayrıcalıklı bir kraliyet kültünü değil, bölgenin karma nüfusunun ibadetini desteklediği anlaşılmaktadır.

W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Herodotos'a göre Pers kurban töreni

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler heykel, tapınak ya da sunak dikmezdi. Gök tanrısına dağ doruklarında, ayrıca güneşe, aya, toprağa, ateşe, suya ve rüzgârlara kurban sunarlardı. Herodotos, ilahi okuyan bir magos bulunmadan hiçbir kurbanın geçerli sayılmadığını ve kurban sunanın Kral ile bütün Persler için dua ettiğini de ekler. Yabancı bir geleneği dışarıdan ve Yunan kavramlarıyla anlatıyordu.

Herodotus 1.131-132

Perslerin tapınakları var mıydı

Tartışmalı

Oyundaki not Herodotos'u izler, ancak Pers kayıtları meseleyi karmaşıklaştırır. Dareios Behistun'da, Gaumata'nın yıktığı ayadana'ları, yani ibadet yerlerini yeniden kurduğunu söyler. Kserkses ise XPh'de bir daiva kutsal alanını yıktığını ve onun yerinde Auramazda'ya tapındığını söyler. Tarihçiler bu kutsal alanların ne olduğunu ve kazılarda ortaya çıkan herhangi bir yapının tapınak olup olmadığını hâlâ tartışmaktadır; dolayısıyla Perslerin hiç tapınak inşa etmediği iddiası kesinleşmiş bir gerçek olarak ileri sürülemez.

DB §14; XPh; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002