Ansiklopedi › Makamlar

Kraliyet yargıçları

Ahameniş İmparatorluğu'nda Kralın yasasını uygulayan yargıçlar, MÖ 6.-5. yüzyıllar

Kraliyet yargıçları, davalara bakmak ve atalardan kalma yasaları Kral adına yorumlamak üzere seçilen Perslerdi. Herodotos, haksızlıktan suçlu bulunmadıkça görevlerini ömür boyu sürdürdüklerini söyler; Babil belgeleri de yargıçları Farsçadan alınma, 'yasa taşıyıcı' anlamına gelen bir unvanla anar. Bu yargıçlar Dareios'un yönetiminin özündeki iddiayı temsil ediyordu: Kral adaleti korur ve onun yasası ülkeleri bir arada tutar.

Oyunda: Oyun bu makamı Yargı Kürsüsü binası üzerinden gösterir. Bu türden bir Pers yapısı bulunmamıştır; ad, Herodotos'un anlattığı, rüşvetçi bir yargıcın derisiyle kaplanmış kürsü öyküsünü yankılar.

Pers sözcükleriyle Kral'ın yasası

Belgelerde

Dareios'un yazıtları yasayı Kral'ın armağanı ve görevi olarak sunar. Behistun'da ülkelerin onun yasasına (Eski Farsça data) saygı gösterdiğini ve buyurduğunu yaptığını söyler. Mezarında ise zayıfın güçlü tarafından, güçlünün de zayıf tarafından haksızlığa uğratılmasını istemediğini bildirir. Tarihçiler yargıçları genellikle bu tür kraliyet iddialarını uygulamaya döken görevliler olarak görür.

DB §8; DNb

Babil belgelerinde yasa taşıyıcıları

Belgelerde

Pers dönemine ait Babil hukuk belgeleri, Nippur'daki Muraşu arşivi de dâhil olmak üzere, yargıçlar için genellikle dātabara, yani 'yasa taşıyıcı' biçiminde yeniden kurulan Farsça bir alıntı sözcük kullanır. Bu kişiler eski Babil mahkemelerinin ve tapınak meclislerinin yerini almak yerine onlarla yan yana çalışıyordu. Belgeler, Pers yargı unvanlarının Pers diyarından çok uzakta gündelik kullanımda olduğunu gösterir, ancak yargıçların nasıl seçildiği konusunda pek az şey söyler.

A. Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources, 2007; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Herodotos'a göre kraliyet yargıçları

Antik anlatı

Herodotos'a göre kraliyet yargıçları, haksızlıktan suçlu bulunmadıkça ölene dek görev yapan seçilmiş Perslerdi; davalara bakar, atalardan kalma yasaları yorumlarlardı. Kambyses kız kardeşiyle evlenip evlenemeyeceğini sorduğunda, buna izin veren bir yasa olmadığını, ancak başka bir yasanın Kral'a dilediğini yapma hakkı tanıdığını söylediler. Herodotos ayrıca Dareios'un yargıç Sandokes'i rüşvet yüzünden çarmıha gerdirdiğini, sonra geçmişteki hizmetlerini tartarak onu indirttiğini anlatır.

Herodotus 3.31; Herodotus 7.194

Sisamnes'in kürsüsü

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre Kambyses, rüşvet aldığı için Sisamnes adlı bir kraliyet yargıcını idam ettirmiş ve derisini şeritler hâlinde kestirerek yargı kürsüsünü onunla kaplatmıştır. Ardından ölen adamın oğlu Otanes'i yargıç atamış ve ona hangi kürsüde oturduğunu unutmamasını söylemiştir. Hikâye yolsuzluğa karşı bir uyarı olarak kurgulanmıştır ve Pers kaynaklarıyla doğrulanamaz.

Herodotus 5.25

Tek yasa mı, çok yasa mı

Tartışmalı

Tarihçiler tek bir kraliyet yasasının ne ölçüde var olduğunu tartışır. Diodoros Dareios'u Mısır'ın yasa koyucuları arasında sayar ve Ptolemaioslar dönemine ait Demotik bir papirüs onun Mısır yasalarının derlenmesini buyurduğunu söyler; ancak pek çok akademisyen Pers yönetiminin tek bir yasa külliyatı dayatmaktan çok yerel yasaları onayladığını düşünür. Kraliyet yargıçlarının Herodotos'un ima ettiği gibi sabit bir kurul mu oluşturduğu, yoksa gerektikçe atanan görevliler mi olduğu da belirsizdir.

Diodorus 1.95; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; J. Wiesehöfer, Ancient Persia, 1996