Ansiklopedi › Askerler ve gemiler

Pers Örtülü Koçbaşı

Duvar ve kapı yıkmakta kullanılan çatılı koçbaşı, Yakındoğu, MÖ 9.-5. yüzyıllar

Örtülü koçbaşı, ucu çoğunlukla madenle kaplı ağır bir kirişti; mürettebatını oklardan ve taşlardan koruyan tekerlekli bir sundurmanın içinden bir duvara ya da kapıya sallanır veya itilirdi. Asurlular onu yaygın biçimde kullandı; onların ardından gelen Persler de pek çok kenti kuşattı. Ne var ki hiçbir Ahameniş kaynağı koçbaşını açıkça göstermez; bu yüzden Pers ordularının onu ne sıklıkla kullandığı hâlâ açık bir sorudur.

Oyunda: Oyunda koçbaşı bir akıncı kampının çitini ve kulübelerini çabucak yıkar ama savaşamaz; bu yüzden mızrakçılar onu korumalıdır. Gerçek koçbaşları dağ kamplarına değil, şehir surlarına ve kapılarına karşı kullanılırdı; kaynaklardaki Pers kuşatmaları ise daha çok toprak yığınlarına ve lağımlara dayanır.

Asur örneği

Belgelerde

Nimrud ve Ninova'daki Yeni Asur saray kabartmaları, okçular örtme atışı yaparken şehir surlarına karşı kullanılan, örgü ya da deri örtülü tekerlekli koçbaşlarını gösterir. Bu tür sahneler 9. yüzyıldan, II. Asurnasirpal döneminden itibaren görülür. Sanherib'in Lakiş kabartmaları MÖ 701 kuşatmasını gösterir; koçbaşları inşa edilmiş bir rampadan kasaba suruna doğru itilmektedir.

Lachish reliefs, South-West Palace, Nineveh (British Museum); Y. Yadin, The Art of Warfare in Biblical Lands, 1963

Herodotos'ta Pers kuşatmaları

Antik anlatı

Herodotos'a göre Harpagos, MÖ 545 dolaylarında İon kentlerini surlarına karşı toprak yığarak ele geçirmiştir. Libya'daki Barka'da Perslerin kazdığı lağımlardan, Kıbrıs'taki Soloi'nin beşinci ayda lağımlarla düşmesinden ve Milet'in MÖ 494'te lağımlar ve her türlü kuşatma aletiyle alınmasından söz eder. Bu aletlerin ne olduğunu anlatmaz ve hiçbir yerde Perslerin elinde bir koçbaşından bahsetmez.

Herodotus 1.162; 4.200; 5.115; 6.18

Paphos'taki kuşatma rampası

Belgelerde

Kıbrıs'taki Eski Paphos'ta yapılan kazılarda, yaklaşık MÖ 498-497'deki Kıbrıs isyanı sırasında Pers kuşatmacıların şehir surlarına karşı inşa ettiği bir kuşatma rampası gün yüzüne çıkarıldı. Savunanlar rampayı çökertmek için altına tüneller kazdı. Orada yüzlerce ok ve mızrak ucu ile çok sayıda taş gülle bulundu; dolgu olarak kullanılan, yakındaki bir kutsal alana ait kırık heykeller de bunlara eşlik ediyordu. Bu tür rampalar askerleri, belki de kuşatma makinelerini surlara ulaştırmak için yükseltilirdi.

F. G. Maier and V. Karageorghis, Paphos: History and Archaeology, 1984

Persler koçbaşı kullanır mıydı

Tartışmalı

Hiçbir Ahameniş kabartması, yazıtı ya da tableti açıkça bir koçbaşı göstermez; Herodotos da Milet'teki kuşatma makinelerinin adını vermez. Bazı tarihçiler, Paphos'takine benzer rampaları kanıt göstererek Perslerin Asur koçbaşını sürdürdüğünü varsayar. Diğerleri ise bildiğimiz kuşatmaların daha çok rampalar, lağımlar, abluka ya da MÖ 490'da Eretria'da olduğu gibi ihanetle kazanıldığına dikkat çeker. Plutarkhos'un aktardığı Ephoros, MÖ 440'ta Samos'taki kuşatma makinelerini bir yenilik olarak nitelemiştir; dolayısıyla koçbaşları Ege'de muhtemelen nadirdi.

Herodotus 6.101; Plutarch, Pericles 27; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002