Ansiklopedi › Askerler ve gemiler

Örtülü Koçbaşı

Surları yarmak için üstü örtülü koçbaşı; Yakın Doğu'da MÖ 530'dan çok önce kullanılıyordu

Örtülü koçbaşı, ucu genellikle madenle kaplı ağır bir kirişti; kendilerini fırlatılan silahlardan ve ateşten koruyan çatılı ahşap bir sundurmanın altına sığınmış bir ekip tarafından bir duvara ya da kapıya vurulurdu. Asur saray kabartmalarının gösterdiği gibi, bu düzenek Kyros'un zamanında zaten yüzyıllık bir geçmişe sahipti. Bu dönemde Pers orduları kentleri çoğunlukla toprak yığınları, lağımlar ve abluka ile ele geçirdi; Herodotos da onların kuşatmalarında koçbaşından pek söz etmez.

Oyunda: Oyun, Kralın düşmanlarına okların pek zarar veremediği, mızrakçıların ve atlıların ise parçalayabildiği, deriyle örtülü yavaş bir koçbaşı verir. Bu bir basitleştirmedir: ıslak deriler esas olarak ateşe karşı koruma sağlardı ve Pers İmparatorluğu'nun bu yıllardaki düşmanları koçbaşını nadiren kullanırdı.

Perslerden önceki koçbaşları

Belgelerde

Asur saray kabartmaları, üstü örtülü yüksek bölmeleri olan tekerlekli koçbaşlarının surlara saldırışını gösterir; en ayrıntılısı Sanherib'in MÖ 701'deki Lakiş kuşatmasını anlatan kabartmalarıdır. Bir sahnede savunucular makinenin üzerine meşaleler atarken bir mürettebat üyesi uzun bir kepçeyle makinenin ön yüzüne su döker. Sahne, mürettebatın korunmaya çalıştığı asıl tehlikenin oklardan çok ateş olduğunu düşündürür.

D. Ussishkin, The Conquest of Lachish by Sennacherib, 1982

Persler kentleri nasıl alırdı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Harpagos MÖ 540'larda İon kentlerini surlarına karşı toprak rampalar yığarak aldı. Libya'daki Barka'da Persler lağımlar kazdı; bir tunç ustası bunları bir tunç kalkanı dinleyerek buldu ve Persler kenti sonunda bir hileyle aldı. Herodotos ayrıca Kıbrıs'taki Soloi'nin surunun altı oyularak düştüğünü, Milet'in de MÖ 494'te lağımlar ve her türden kuşatma makinesiyle alındığını söyler.

Herodotus 1.162; 4.200-201; 5.115; 6.18

Paphos'taki kuşatma rampası

Belgelerde

Kıbrıs'taki Eski Paphos'ta kazı yapanlar, yaklaşık MÖ 498-497'deki Kıbrıs isyanı sırasında kuzeydoğu kapısına karşı inşa edilmiş bir Pers kuşatma rampası buldu. Rampa kısmen kırık heykeller ve yapı taşlarıyla doldurulmuştu. Savunanlar altına tüneller kazdı ve onu yıkmak için ateş yaktı; alanda yüzlerce taş gülle, ok ucu ve mızrak ucu ele geçti. Herodotos bu kuşatmayı anlatmaz; kuşatma yalnızca kazılar sayesinde bilinmektedir.

F. G. Maier and V. Karageorghis, Paphos: History and Archaeology, 1984

Yunanlılar ve koçbaşı

Antik anlatı

Thukydides, bu oyunun sona ermesinden elli yıl sonra, MÖ 429'da Plataia'ya karşı getirilen Peloponnesos koçbaşlarını anlatır. Savunucular koçbaşlarının başlarını ilmeklerle yakalamış, zincirlere asılı ağır kirişleri üzerlerine bırakarak onları kırmışlardı. Herodotos'a göre MÖ 479'da Spartalılar, Atinalılar gelene dek Plataia'daki Pers şarampolünü yarıp içeri girememiş; Atinalılar da Sestos'u, savunucuları açlıktan kırılınca ablukayla almıştı.

Thucydides 2.76; Herodotus 9.70; 9.114-118

İlk koçbaşının hikâyeleri

Geç dönem efsanesi

Sonraki yazarlar koçbaşını kimin icat ettiğine dair hikâyeler anlattı. Bu dönemden dört yüzyılı aşkın süre sonra yazan Romalı mimar Vitruvius, onu ilk kez Kartacalıların Gades kuşatmasında kullandığını söyler. Ayrıca Ketras adlı bir Kartacalının daha sonra onu deriyle örtülü bir çatının altında tekerlekler üzerine yerleştirdiğini ekler. Bunlar kökenlere dair geç dönem anlatılarıdır; Asur kabartmaları örtülü koçbaşlarının çok daha önce kullanıldığını gösterir.

Vitruvius, On Architecture 10.13