Ansiklopedi › Askerler ve gemiler

İskit savaşçıları

Dareios'un ordusuyla karşılaşan Pontus bozkırının göçebe atlıları, MÖ yaklaşık 513

Oyunda: Bölüm 6: Tekne Köprüsü

İskitler, Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırda yaşayan, İrani diller konuşan ve atlı okçulukla ün salmış göçebelerdi. Dareios MÖ 513 dolaylarında İstros'u geçip topraklarına girdiğinde, savaşa girmek yerine geri çekildiler, ordusunu yıprattılar ve onu köprüsüne geri dönmeye zorladılar. Başarıları, kraliyet gücünün sınırlarına dair Yunanlılar için kalıcı bir ders oldu.

Oyunda: İstros bölümünde İskitler okçular, atlı okçular, mızrakçılar, bir reis ve bir yiğit olarak görünür. Oyunda Pers atlıları İskit süvarilerini ezer; oysa Herodotos (4.128) İskit süvarisinin Pers süvarisini bozguna uğrattığını söyler.

Bozkır atlılarının mezarları

Belgelerde

Karadeniz'in kuzeyinde ve Kuban'daki, Kelermes ve MÖ 7. yüzyıla ait Melgunov kurganı gibi mezar höyükleri (kurganlar), atlı savaşçıların donanımını barındırır. Buluntular arasında yay ve sadağı bir arada taşıyan kılıflarda kompozit yaylar, üç kanatlı tunç ok uçları, kısa kılıçlar, savaş baltaları, mızraklar ve pullu zırhlar vardır. Atlar çoğu zaman sahipleriyle ve hayvan üslubunda altın işlerle birlikte gömülürdü.

R. Rolle, The World of the Scythians, 1989

Kentleri olmayan bir halk

Antik anlatı

Herodotos'a göre İskitlerin ne kentleri ne de surları vardı; arabalarda yaşar, atlı okçu olarak savaşırlardı; bu yüzden hiçbir istilacı onlara yetişemezdi. Savaşçıların düşmanlarının başlarını ve kafa derilerini ganimet olarak aldıklarını, kafataslarından içki kâseleri yaptıklarını da anlatır. Uzun İskit anlatısı, gezginlerin aktardıklarını Yunan varsayımlarıyla harmanlar ve dikkatle okunmalıdır.

Herodotus 4.46; 4.64-65

İstros'un ötesinde Dareios'a karşı

Antik anlatı

Herodotos'a göre başlıcası İdanthyrsos olan üç kralın yönetimindeki İskitler açık savaşa girmeyi reddetmiş, Perslerin önünden çekilerek kuyuları ve pınarları doldurmuşlardı. Atlıları Pers süvarisini defalarca bozguna uğratmış, Pers süvarisi de piyadenin yanına kaçmıştı. Perslerin eşek ve katırlarının anırması İskit atlarını huzursuz ediyordu. Sonunda Dareios, hasta askerlerini geride bırakarak geceleyin sıvıştı ve İonların koruduğu köprüye ulaştı.

Herodotus 4.120-129; 4.134-141

Dareios ne kadar uzağa ve neden gitti

Tartışmalı

Herodotos, Dareios'a 700.000 kişilik bir ordu atfeder ve onu Oaros ırmağına kadar yürütür; ikisinin de abartılı olduğu yaygın biçimde düşünülür. Daha sonraki bir özetten tanıdığımız Ktesias ise daha da büyük bir ordudan ve aceleyle geri çekilmeyle biten kısa bir seferden söz eder. Tarihçiler seferin başarısız bir fetih mi yoksa sınırlı bir güç gösterisi mi olduğunu hâlâ tartışır. Dareios'un kendi halklar listelerinde denizin ötesindeki Sakaların bulunması, Avrupa'da bir sonuç elde ettiğini öne sürdüğü anlamına gelebilir.

Herodotus 4.87; 4.124; Ctesias, Persica; DNa; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Armağanların bilmecesi

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre İskitler Dareios'a bir kuş, bir fare, bir kurbağa ve beş ok göndermişti. Dareios bunu teslimiyet olarak yorumladı, ancak Gobryas bunun bir tehdit olduğunu açıkladı: Persler uçamaz, yer altına saklanamaz ya da bataklıklara atlayamazlarsa oklar onları öldürecekti. Hikâye kraliyet kibri üzerine ahlaki bir anlatı olarak kurgulanmıştır ve bir kayıt olarak görülmemelidir.

Herodotus 4.131-132