Ansiklopedi › Binalar

Şifacı Evi

Pers İmparatorluğu'nda ve tabi ülkelerinde şifacılar, MÖ 6.-5. yüzyıllar

Pers İmparatorluğu'nda tek bir hekimlik mesleği yoktu. Mısırlı, Babilli ve Yunan şifacılar her biri kendi geleneği içinde çalışır, Kral da en iyilerini sarayına çekerdi. Günümüze ulaşanların çoğu saray hekimlerini ve tapınak okullarını anlatır; sıradan hanelerde hastalara nasıl bakıldığına dair pek az şey söyler.

Oyunda: Oyunda bir şifacı Şifacı Evi'nden yol boyunca evlere yürür ve Avlulu Evlerin bir Şifacı Evi'ne ihtiyacı vardır. Bu bir basitleştirmedir: hiçbir kaynak Pers kentlerinde kamusal bir sokak şifacılığı hizmetinden söz etmez.

Kral'ın sarayında yabancı hekimler

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kyros, firavun Amasis'ten Mısır'ın en iyi göz hekimini istedi; uzaklara gönderilmesine içerleyen hekim, sonradan Kambyses'i Amasis'in kızını istemeye kışkırttı ve bu talep savaşın çıkmasına katkıda bulundu. Herodotos ayrıca Dareios'un avlanırken ayak bileğini burktuğunu ve Mısırlı hekimlerinin durumu daha da kötüleştirdiğini anlatır. Satrap Oroites'in hane halkından tutsak bir Yunanlı olan Krotonlu Demokedes onu iyileştirdi ve cömertçe ödüllendirildi. Her iki hikâye de Kral'ın yabancı şifacılara güvendiğini gösterir.

Herodotus 3.1; Herodotus 3.129-130

Udjahorresnet ve Yaşam Evi

Belgelerde

Bugün Vatikan Müzeleri'nde bulunan bir Udjahorresnet heykeli, onun kendi anlatısını hiyerogliflerle taşır. Udjahorresnet, Sais hanedanının son krallarına, ardından Kambyses ile Dareios'a hizmet etmiştir ve kendini hekimbaşı olarak tanıtır. Dareios'un Elam'dayken onu, tıp metinleri de dahil olmak üzere metinlerin kopyalanıp öğretildiği tapınak kurumu Hayat Evi'ni yeniden kurması için Mısır'a geri gönderdiğini söyler. Bu, dönemden kalan ve kraliyetin tıbba ilgisini gösteren az sayıdaki belgeden biridir.

Statue of Udjahorresnet (Vatican, Museo Gregoriano Egizio); A. B. Lloyd, The Inscription of Udjahorresnet, 1982

Mısırlı uzmanlar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Mısır hekimliği bölümlere ayrılmıştı ve her hekim yalnızca tek bir hastalığı tedavi ederdi. Anlattığına göre kimi gözlere, kimi başa, dişlere ya da karna bakardı. Mısır tıp papirüsleri uzmanlık unvanlarının var olduğunu doğrular; ancak tarihçiler onun bu ayrımı gerçekte olduğundan daha katı gösterdiğini düşünür.

Herodotus 2.84

Herodotos ve Babilli şifacılar

Tartışmalı

Herodotos'a göre Babillilerin hekimi yoktu; bunun yerine hastalarını meydana yatırırlar, gelip geçenler de öğüt verirdi. Çivi yazılı tabletler onu yalanlar. Babilonya'da iki tür eğitimli şifacı vardı: ilaç ve sargıyla çalışan asû ve ritüel yoluyla teşhis koyup tedavi eden āšipu. Bunların el kitapları Pers döneminde de hâlâ kopyalanıyordu.

Herodotus 1.197; M. J. Geller, Ancient Babylonian Medicine, 2010

Bıçak, bitkiler ve kutsal söz

Geç dönem efsanesi

Videvdad, yazılış tarihi tartışmalı olan ve ancak çok daha sonra kayda geçirilen bir Zerdüşt rahip metnidir. Üç tür şifacı sayar: bıçakla, bitkilerle ve kutsal sözle iyileştirenler; sonuncusunu en üstün tutar. Ayrıca ücretleri hastanın mertebesine göre belirler. Bunların ne kadarının Dareios dönemindeki uygulamayı yansıttığı bilinmez; bu yüzden metni sonraki bir gelenek olarak okumak en doğrusudur.

Videvdad 7