Ansiklopedi › Binalar

Saray Hamamı

Ahameniş saraylarında yıkanma odaları ve lağımlar, Persepolis, MÖ yaklaşık 518-465

Pers krallarının saraylarında yapılmış lağımlar ile suyun dökülüp akıtılabildiği taş döşeli ya da sıvalı odalar vardı. Kazılar, Persepolis'teki terasın altında özenle kurulmuş bir kanal sistemini ortaya koyar. Hangi odaların yıkanmak için kullanıldığı hâlâ tartışılmaktadır ve dönemden bilinen hiçbir metin bir hamamdan söz etmez.

Oyunda: Oyundaki Saray Hamamı, dokuz hücre içindeki Köy Büyüğünün Evleri ve Soylu Konaklarının yararlandığı bir hizmettir. Bu bir basitleştirmedir: saray yıkanma odaları kraliyet yapılarına aitti ve birkaç haneye hizmet veren ortak bir hamamın varlığına dair hiçbir kanıt yoktur.

Persepolis'te terasın altındaki lağımlar

Belgelerde

Persepolis'teki kazıcılar, kayaya oyulmuş ve terasın altına inşa edilmiş bir kanal ağı buldu. Sistem büyük olasılıkla saraylar üzerine yükseltilmeden önce planlanmıştı. Çatılardan, avlulardan ve bazı odalardan gelen yağmur suyunu ve atık suyu aşağıya, platformun dışına taşıyordu. Pasargadai'de taş su kanalları kraliyet bahçesinin içinden geçiyordu; bu da suyun yönetimindeki aynı ustalığı gösterir.

E. F. Schmidt, Persepolis I, 1953; D. Stronach, Pasargadae, 1978

Hangi odalar yıkanmak içindi

Tartışmalı

Saraylardaki bazı küçük odaların, lağımlara açılan çıkışları olan döşeli ya da sıvalı zeminleri vardır. Kazıcılar bunların bazılarını yıkanma yeri ya da ayakyolu olarak yorumlamıştır. Diğer akademisyenler ise bazılarının yalnızca drenaj gerektiren hizmet ya da depo odaları olduğunu düşünür. Dönemden bilinen hiçbir yazıt ya da tablet bir odayı hamam olarak adlandırmaz; bu yüzden her tanımlama yalnızca zemine ve su tesisatına dayanır.

E. F. Schmidt, Persepolis I, 1953

Akan suya saygı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler bir nehre işemez, tükürmez ve ellerini nehirde yıkamazdı. Çok daha sonra yazan Strabon da Perslerin suya duyduğu saygıyı anlatır. Yunan yazarlar haklıysa, yıkanma büyük olasılıkla akarsularda değil, leğenlere alınıp sonra dökülen suyla yapılıyordu. Yine de yalnızca dolaylı yoldan bildikleri bir âdeti basitleştirmiş olabilirler.

Herodotus 1.138; Strabo 15.3

III. Dareios'un hamamı

Geç dönem efsanesi

Plutarkhos, Büyük İskender'in 333'teki İssos Savaşı'nın ardından III. Dareios'un ele geçirilen çadırına girişini anlatır. İskender orada altın kaplar, leğenler ve güzel kokularla donatılmış bir hamam bulmuş ve krallığın anlamının herhalde bu olduğunu söylemiştir. Hikâye dört yüzyıldan uzun bir süre sonra yazıya geçirilmiştir. Pers lüksü üzerine bir ahlak hikâyesi olarak kurgulanmıştır ve I. Dareios dönemindeki saray hamamları hakkında pek az şey söyler.

Plutarch, Alexander 20