Ansiklopedi › Binalar

Taş Lağım

Yağmur ve atık su için örtülü kanallar, Persepolis terası, yaklaşık MÖ 518-460

Persepolis'teki kraliyet terasının altında, bir kısmı ana kayaya oyulmuş, bir kısmı taştan örülmüş üstü kapalı bir lağım ağı uzanıyordu. Bunlar yağmur suyunu düz damlardan ve taş döşeli avlulardan alıp yapılardan uzaklaştırırdı. Bu lağımlar olmasa sarayların kerpiç duvarları Persis'in kış yağmurlarıyla muhtemelen ağır hasar görürdü.

Oyunda: Oyundaki Taş Lağım, yedi hücre içindeki evleri temiz tutar. Persepolis'te kazılarla ortaya çıkarılan lağımlar saray terasına hizmet ediyordu ve esas olarak yağmur suyunu taşıyordu. Aşağıdaki kentin kanalizasyonu hakkında ise pek az şey bilinmektedir.

Binalar yükselmeden önce oyuldu

Belgelerde

Kazıcılar, drenaj ağının teras düzlenirken, salonlar ve saraylar üzerine inşa edilmeden önce döşendiğini saptadı. Kanallar ana kayaya oyulmuş ya da taş levhalarla kaplanıp örtülmüş, ardından sonraki zeminlerin altında gizlenmişti. Bu, lağımların sonradan eklenmediğini, en baştan terasın bir parçası olarak planlandığını gösterir.

E. Schmidt, Persepolis I, 1953

Çatıdan kanala

Belgelerde

Yapıların düz damları ahşap kirişler üzerine serilmiş topraktan oluşuyor ve yağmur suyunu topluyordu. Kazıcılar, kalın kerpiç duvarların içine yapılmış ve suyu alttaki kanallara indiren dikey bacaların izini sürdü. Lağımlar da suyu temellerden uzağa, terasın kenarlarındaki çıkışlara taşıyordu.

E. Schmidt, Persepolis I, 1953

Yağmur, atık ya da su temini

Tartışmalı

Akademisyenler, bu şebekenin esas olarak hem çatılardan gelen hem de terasın ardındaki dağdan akan yağmur suyunu taşıdığı konusunda hemfikirdir. Ne kadar evsel atık taşıdığı ise daha az açıktır, çünkü teras, bilinen ayakyolu sayısı az olan bir kraliyet ve tören alanıydı. Bazıları sistemin kimi bölümlerini terastaki sarnıçlarla da ilişkilendirir; şebekenin bütün olarak tam nasıl işlediği hâlâ tartışılmaktadır.

A. Mousavi, Persepolis: Discovery and Afterlife of a World Wonder, 2012

Su işlerinin daha eski gelenekleri

Belgelerde

Pişmiş tuğladan lağımlar Elam'da ve Mezopotamya'da uzun zamandır biliniyordu ve Pers ustaları muhtemelen bu geleneklerden yararlandı. Pasargadai'de Kyros'un bahçesinde, aralıklarla küçük havuzlar bulunan yontma kireçtaşından kanallar vardı. Bu kanallar suyu uzaklaştırmak yerine bahçeye taşıyordu, ama suyu iletmek için taş yontmada aynı ustalığı gösterirler.

D. Stronach, Pasargadae, 1978

Yapıların ardındaki işçiler

Belgelerde

Persepolis Tahkimat tabletleri, Parsa'da çalışan kalabalık işçi topluluklarına verilen tahıl, şarap ve bira tayınlarını kaydeder; bu işçilerin çoğu imparatorluğun uzak halklarındandı ve aralarında usta zanaatkârlar da vardı. Lağımların kazılması büyük olasılıkla terasın inşasındaki genel işin bir parçasıydı ve bu tür işçiler tarafından yapılmıştı.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002