Ansiklopedi › Binalar

Dionysos Tiyatrosu

Akropolis'in güney yamacındaki açık hava tiyatrosu, Atina, MÖ 6.-5. yüzyıl

Dionysos Tiyatrosu, Akropolis'in güney yamacında yer alıyordu; Atinalılar burada tanrının bahar şenliği olan Kent Dionysiaları'nda tragedyaları izlerdi. Pers Savaşları yıllarında burası muhtemelen hâlâ ahşap oturma yerleri olan basit bir dans alanıydı. O on yılların Atina tragedyası, Milet'in düşüşünü ve Kserkses'in yenilgisini ortak bir kamusal belleğe dönüştürdü.

Oyunda: Oyun bunu Yunan kentlerinde ahşap sıralardan oluşan bir hizmet yapısı olarak sunar; Herodotos 6.21 de Atinalıların Phrynikhos'un oyununda gözyaşı döktüğünü kaydeder. Bu kadar erken bir dönemde tiyatrosu olan Yunan kenti azdı; açık örnek Atina'dır, dolayısıyla oyun genelleme yapar.

Güney yamacındaki kutsal alan

Belgelerde

Tiyatro, kazıcıların MÖ 6. yüzyıla ait küçük bir tapınağın temellerini buldukları Dionysos Eleuthereus kutsal alanının içinde yer alıyordu. MÖ 480 öncesine ait kalıntılar azdır. Bunlar arasında bazı erken dönem duvarları ve dairesel bir dans alanına, yani orkhestraya ait olabilecek izler bulunur. Bugün ayakta kalan taş oturma sıraları büyük ölçüde Lykurgos döneminde, MÖ 330 civarında yapılan yeniden inşaya aittir; bunlara sonraki Roma dönemi değişiklikleri eklenmiştir.

A. Pickard-Cambridge, The Theatre of Dionysus in Athens, 1946

Ahşap sıralar ve oyunların izlendiği yerler

Tartışmalı

Sonraki dönemin Yunan sözlükçüleri, ilk seyircilerin ikria denen ahşap sıralarda oturduğunu söyler. Suda'ya göre MÖ 500 dolaylarında Pratinas'ın Aiskhylos'la yarıştığı bir müsabaka sırasında bu sıralar çökmüş, ardından Atinalılar bir tiyatro inşa etmiştir. Bazı tarihçiler ilk oyunların Agora'da sahnelendiğini ve ancak o zaman yamaca taşındığını düşünür. Başkaları ise oyunları en baştan kutsal alana yerleştirir; en eski kalıntıların tarihlendirilmesi hâlâ tartışmalıdır.

Suda, s.v. Pratinas; E. Csapo and W. Slater, The Context of Ancient Drama, 1995

Phrynikhos ve Milet'in Alınışı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Phrynikhos, Persler MÖ 494'te Milet'i aldıktan sonra Milet'in Alınışı adlı bir tragedya sahneledi ve bütün seyirciler gözyaşlarına boğuldu. Atinalılar, kendi felaketlerini hatırlattığı için onu bin drahmi cezaya çarptırdı ve oyunun bir daha sahnelenmesini yasakladı. Herodotos bir tarih vermez; araştırmacılar bunu genellikle MÖ 493 dolaylarına yerleştirir. Atina, İon ayaklanmasına yardım için yirmi gemi göndermiş, sonra geri çekmişti; oyunun bu denli yaralaması belki bundandı.

Herodotus 6.21; Herodotus 5.97; Herodotus 5.103

Sahnede Pers savaşları

Antik anlatı

Plutarkhos'a göre Themistokles, MÖ 476'da Phrynikhos'un yarışmayı kazanan korosunun masraflarını üstlendi. Modern araştırmacılar bu oyunu çoğunlukla Salamis'i konu alan Fenikeli Kadınlar olarak tanımlar. Marathon'da savaşmış olan Aiskhylos ise MÖ 472'de Persler'i sahneledi; oyun, Kserkses'in yenilgi haberinin kraliçe anaya ulaştığı anda Pers sarayında geçer. Bu eser bir Pers kaynağı değil, Yunanlıların Pers dünyasını hayal edişidir ve günümüze ulaşan en eski Yunan tragedyasıdır.

Plutarch, Themistocles 5; Aeschylus, Persians

Thespis ve ilk tragedya

Geç dönem efsanesi

Sonraki dönemin Yunanlıları, tragedyanın Thespis'in korodan ayrılıp ilk kez bir karakter olarak konuşmasıyla başladığını anlatırdı. MÖ 3. yüzyılda taşa kazınmış bir kronik olan Paros Mermeri, onun Atina'daki ilk gösterisini MÖ 530'lu yıllara yerleştirir. Plutarkhos, yaşlı Solon'un Thespis'i izleyip halkın önünde yalan söylediği için onu azarladığı ahlaki bir hikâye anlatır. Bu hikâyeler yüzyıllar sonra yazıya geçirilmiştir ve doğrulanamaz.

Plutarch, Solon 29; Marmor Parium