Ansiklopedi › Binalar

Gözcü Noktası

Ahameniş İmparatorluğu kentlerinde gece nöbeti, yangın ve onarım, MÖ 6.-5. yüzyıl

Pers imparatorluğunun kasabaları kerpiçten yapılır, çatıları kolayca tutuşan ahşap kirişler, kamış ve hasırla örtülürdü. Garnizonlar ve yerel görevliler nöbet tutardı, ama bu dönemde düzenli bir yangın teşkilatı kaydedilmemiştir. Yangın çıktığında komşular muhtemelen su testileriyle söndürmeye çalışır, hasar da sonradan ücretli ya da angaryayla toplanmış işçilerce onarılırdı.

Oyunda: Bekçiler tek bir hizmet kapsamında sokakları dolaşır, yangınları söndürür ve hasarlı binaları onarır. Bu bir kurgudur: Roma'dan önce kayıtlı bir itfaiye yoktur ve bu dönemde yangınlarla muhtemelen komşular su testileriyle mücadele ediyordu.

Yanan çatılar

Belgelerde

Persepolis'teki kazılar Pers yapı ustalarının nasıl çalıştığını gösterir: taş temeller üzerinde kerpiç duvarlar ve bir kısmı sedirden ahşap kirişlerin taşıdığı, kamış ve sıkıştırılmış toprakla örtülü düz damlar. Hazine ve salonlar, MÖ 330 yangınından kalma kalın kül ve kömürleşmiş kereste katmanları altında bulunmuştur. Damlar ve depolanan mallar yanarken duvarlar ayakta kalmıştır; bu da kerestenin kerpiç yapıların zayıf noktası olduğunu gösterir.

E. Schmidt, Persepolis I, 1953; E. Schmidt, Persepolis II, 1957

Sardes MÖ 498'de yanıyor

Antik anlatı

Herodotos'a göre Sardes'teki evlerin çoğu kamıştan yapılmıştı, tuğla olanların bile çatıları kamıştandı. İonlar ve Atinalılar MÖ 498'de aşağı kenti ele geçirdiğinde bir asker evlerden birini ateşe verdi. Yangın çatıdan çatıya atlayarak bütün kenti sardı ve tanrıça Kybebe'nin tapınağını yaktı. Herodotos, Perslerin daha sonra Yunan tapınaklarını yakmalarına gerekçe olarak bu yangını gösterdiklerini de ekler.

Herodotus 5.101-102

Elephantine'de hasar ve onarım

Belgelerde

Elephantine garnizonundan kalan Aramice papirüsler, MÖ 410'da Yahudi askerlerin tanrısı Yahu'nun tapınağının, Pers komutanı Vidranga'nın desteğiyle yerli Mısırlılar tarafından yıkılıp yakıldığını kaydeder. MÖ 407'de topluluk, Yehuda valisi Bagavahya'ya yazarak tapınağı yeniden inşa etmek için izin istedi. Mektuplar, onarımın kalıcı bir onarım hizmetiyle değil, yetkililere sunulan dilekçelerle yürüdüğünü gösterir. Olay, oyunun döneminden sonraya düşer.

B. Porten and A. Yardeni, Textbook of Aramaic Documents from Ancient Egypt 1, 1986 (TAD A4.7)

İtfaiyeci değil, bekçi

Antik anlatı

Yunan yazarlar, düşmanlara ve hainlere karşı tutulan gece nöbetlerini ve karakolları anlatır. MÖ 4. yüzyılda yazan Aineias Taktikos, tehdit altındaki bir kentte nöbetçiler ve devriyeler hakkında ayrıntılı öğütler verir. Saldırganların çıkardığı yangınların nasıl söndürüleceğini de açıklar, ancak sürekli bir itfaiye birliğinden söz etmez. En iyi belgelenmiş antik itfaiye, Cassius Dio'ya göre Augustus'un MS 6'da kurduğu Roma vigiles'idir.

Aeneas Tacticus, How to Survive under Siege; Cassius Dio 55.26

Persepolis'i kim yaktı ve neden

Tartışmalı

Sonraki yazarlar MÖ 330'daki Persepolis yangını konusunda farklı görüşlerdedir. Arrianos yangını, Perslerin MÖ 480'de Atina tapınaklarını yakmasına karşı Aleksandros'un bilinçli bir intikamı olarak sunar. Plutarkhos ve Diodoros ise bir ziyafetin ardından sarhoş Aleksandros'u sarayı ateşe vermeye kışkırtan hetaira Thais'e dair ahlaki bir hikâye anlatır. Pek çok tarihçi yangının siyasi bir karar olduğunu düşünür ve Thais hikâyesini sonradan eklenmiş bir süs olarak görür.

Arrian, Anabasis 3.18; Plutarch, Alexander 38; Diodorus 17.72