Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Athos Kanalı'nın kazılması

Kserkses'in Athos Dağı'nın gerisindeki kıstağı kesen gemi kanalı, yaklaşık MÖ 483-480

Oyunda: Bölüm 9: Kanal

Kserkses, 483 civarında kuzey Ege'de Athos Dağı'nın gerisindeki dar kıstağı kesen bir gemi kanalı kazmaya başladı; amacı, Mardonios'un gemilerinin 492'de parçalandığı burnu donanmasının dolaşmak zorunda kalmamasıydı. Herodotos kazı işini ayrıntılı biçimde anlatır ve bunu bir boş gösteriş sayar. Gömülü kanalın izi sonradan sürülmüştür; kanal, Hellespontos köprüleriyle birlikte Kserkses'in Yunanistan'ı istila etmek için yaptığı uzun hazırlığın bir parçasıydı.

Oyunda: Athos bölümü, Herodotos'un anlattığına göre Bubares ve Artakhaies yönetiminde kazılan ve en iyi kısmı Fenikelilere ait olan kanalın etrafında kurulmuştur. Oyunun notları ayrıca onun bu işin bir gösteriş olduğu yönündeki görüşünü de aktarır.

Athos neden kesilip geçildi

Antik anlatı

Herodotos, Mardonios'un donanmasının MÖ 492'de Athos Burnu'nu dolanırken battığını söyler. Ona göre yaklaşık 300 gemi ve 20.000'den fazla adam yitirildi; bu rakamlar çok şişirilmiş olabilir. MÖ 486'da Dareios'un yerine geçen Kserkses, burnu bir daha göze almamayı seçti. Herodotos, Athos'taki çalışmanın yaklaşık üç yıl sürdüğünü, Khersonesos'taki Elaious'ta konuşlanan triremelerin adamları vardiyalarla karşıya geçirdiğini anlatır.

Herodotus 6.44; Herodotus 7.22

Ulus ulus kazı

Antik anlatı

Herodotos, arazinin Sane kentinden başlayan bir hat boyunca işaretlendiğini ve ordudaki halklar arasında paylaştırıldığını söyler. Kamçı altında kazdılar; Athos çevresinde yaşayanlar da onlara katıldı, başlarında Persler'den Megabazos oğlu Bubares ile Artaios oğlu Artakhaies vardı. Hendek derinleştikçe toprak merdivenlerle yukarı aktarıldı. Kenarlar sürekli çöktü, yalnızca Fenikeliler'in kazdığı kesim hariç; onlar burayı üstte altındakinin iki katı genişlikte açtı.

Herodotus 7.22-23

Tarlaların altındaki kanal

Belgelerde

Hiçbir Pers yazıtı ya da tableti kanaldan söz etmez, ama toprak onu korumuştur. 1991'den itibaren bir İngiliz-Yunan ekibi, jeofizik tarama ve sondajlar kullanarak kıstak boyunca, Nea Roda yakınlarındaki kıyı ile Trypiti koyu arasında uzanan, yaklaşık 2 km uzunluğunda gömülü bir kanalın izini sürdü. Güzergâhı Herodotos'un anlatımıyla uyuşuyor. Kanal, alüvyonla dolmadan önce yalnızca kısa bir süre açık tutulmuş gibi görünüyor.

B.S.J. Isserlin et al., The canal of Xerxes: summary of investigations 1991-2001, Annual of the British School at Athens 98, 2003

Gurur mu, sağduyu mu

Tartışmalı

Herodotos, gemiler kıstak üzerinden karadan çekilebileceği için kanalın gururdan kazıldığını düşünür. Kanalın iki trireme'nin yan yana kürek çekebileceği kadar geniş olduğunu da ekler. Birçok tarihçi artık sağlam nedenler de görüyor: yüzlerce savaş gemisini karadan çekmek yavaştı ve burun bilinen bir tehlikeydi. Romalı şair Juvenalis kanalın hiç var olduğundan şüphe etti, ama Thukydides onu Kral'ın kanalı olarak anmış ve arazi araştırması da bunu doğruluyor.

Herodotus 7.24; Thucydides 4.109; Juvenal, Satires 10; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Dağa bir mektup

Geç dönem efsanesi

Sonraki Yunan yazarlar kanalı kraliyet kibrinin bir dersi hâline getirdi. Plutarkhos'a göre Kserkses Athos'a bir mektup yazarak dağı uyardı: İşçilerinin önüne büyük kayalar çıkarmasın, yoksa onu kesip denize atacaktı. Bu anlatı, Kserkses'in Hellespontos'u cezalandırdığına dair Yunan hikâyelerinin yanında yer alır ve hiçbir erken kaynak onu desteklemez.

Plutarch, On the Control of Anger