Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Efes Savaşı

Perslerin Efes yakınlarında İonlar ve müttefiklerine karşı zaferi, İonia, MÖ 498

Sardes'i yaktıktan sonra İon asileri ve onların Atinalı ile Eretrialı müttefikleri kıyıya doğru çekildi. Herodotos'a göre Pers birlikleri onlara Efes yakınlarında yetişti ve ağır bir yenilgiye uğrattı. Kısa süre sonra Atina İon İsyanı'ndan çekildi ve asiler Atina'nın yardımı olmadan savaşmayı sürdürdü.

Oyunda: Oyun bunu MÖ 498'de yaşanmış bir savaş olarak gösterir: geri çekilen Yunanlılar yenilir ve Atinalılar kesin olarak evlerine döner. Bu, Herodotos'u izler; oyun, hiçbir yenilginin yaşanmadığını söyleyen Kharon'un anlatımını göstermez.

Sardes üzerine yürüyüş

Antik anlatı

Herodotos'a göre İonlar Efes'e denizden gelmiş, gemilerini Koressos'ta bırakmış ve Efesli kılavuzlarla Kaystros boyunca ilerleyip Tmolos Dağı'nı aşarak içerilere yürümüştü. Sardes'in aşağı şehrini ele geçirdiler, ama hisarı Artaphernes elinde tuttu. Kamış çatılı evlerde çıkan yangın yayıldı ve Tanrıça Kybebe'nin tapınağını yaktı. Paktolos kıyısında toplanan Lidyalılar ve Perslerle karşılaşan Yunanlılar kıyıya doğru geri çekildi.

Herodotus 5.100-102

Takip ve Efes yakınındaki çarpışma

Antik anlatı

Herodotos'a göre Halys'in batısındaki toprakları elinde tutan Persler Sardes'e yardıma geldi, Yunanlıları gitmiş buldu ve izlerini sürdü. Onlara Efes'te yetişti; orada safa dizilen İonlar ağır bir yenilgiye uğradı. Aralarında, Eretrialıların komutanı, oyunlarda zafer kazanmış ve şair Simonides'in övdüğü Eualkides'in de bulunduğu birçok kişi öldürüldü. Sağ kalanlar kendi kentlerine dağıldı.

Herodotus 5.102

Atina savaştan çekiliyor

Antik anlatı

Herodotos, Atinalıların bunun ardından İonları büsbütün terk ettiğini ve Aristagoras geri dönmeleri için haberciler göndermesine rağmen bir daha yardım etmeyi reddettiğini söyler. Aristagoras yirmi Atina gemisini daha önce Yunanlıların ve barbarların başına gelecek belaların başlangıcı olarak adlandırmıştı. Herodotos, Dareios'un Atina'ya duyduğu öfkeyi yenilgiye değil, Sardes'in yakılmasına bağlar.

Herodotus 5.97; 5.103; 5.105

Ortada hiç yenilgi var mıydı

Tartışmalı

Plutarkhos, Herodotos'u yenilgiyi uydurmakla ya da abartmakla suçladı. Atina gemilerini, kraliyet suru dışında Sardes'in ele geçirilişini ve Milet'e dönüşü anlatan, Efes'te ise hiçbir savaştan söz etmeyen Lampsakoslu Kharon'u kanıt gösterdi. Çoğu modern tarihçi hâlâ Efes yakınında gerçek bir aksilik yaşandığını kabul eder, ancak boyutunu ve ayrıntılarını belirsiz sayar.

Plutarch, On the Malice of Herodotus

Tarih ve Pers kayıtlarının sessizliği

Tartışmalı

Sardes baskını ve Efes yakınındaki çarpışma genellikle MÖ 498'e tarihlenir, bazı tarihçiler ise MÖ 499'u yeğler. Hiçbir Pers yazıtı ya da tableti bu olaylardan hiçbirini anmaz; dolayısıyla bütün anlatı Yunan yazarlara dayanır. Pers komutanların olaya nasıl baktığı ve iki tarafta kaç askerin yer aldığı bilinmemektedir.

O. Murray, 'The Ionian Revolt', Cambridge Ancient History IV, 1988