Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Sardes'in yakılması

İonların ve Atinalıların Lidya satraplık başkentine baskını, MÖ 498

Oyunda: Bölüm 7: Sardes Yanıyor

MÖ 498'de Atinalı ve Eretrialı müttefiklerle birlikte asi İonlardan oluşan bir ordu içerilere yürüdü ve satrap Artaphernes'in makamı olan Sardes'in aşağı kentini ele geçirdi. Yangın kente yayıldı ve tanrıça Kybebe'nin tapınağını yok etti. Herodotos bu baskını, Persler'in Atina ve Eretria'ya karşı giriştiği savaşların nedeni sayar.

Oyunda: Oyun, İonların hisar dışında Sardes'i almasını, yangının kamış çatılara ve Kybebe Tapınağı'na yayılmasını gösterir. Dareios'un intikam yemini Herodotos'taki bir hikâyeden gelir, herhangi bir Pers kaydından değil.

Efes'ten yürüyüş

Antik anlatı

Herodotos, Miletli Aristagoras'ın isyan için yirmi Atina gemisi sağladığını, Eretria'nın da beş gemi daha gönderdiğini söyler. Ordu Efes'e yelken açtı, gemileri Koressos'ta bıraktı ve Efesli kılavuzlarla Kaystros vadisinden yukarı çıkıp Tmolos Dağı'nı aştı. Sardes'i savaşmadan aldılar, ancak satrap Artaphernes hisarı hatırı sayılır bir kuvvetle elinde tuttu.

Herodotus 5.97-100

Yangın ve Kybebe Tapınağı

Antik anlatı

Herodotos, evlerin çoğunun kamıştan, ya da kamış çatılı kerpiçten olduğunu, bu yüzden bir askerin bir evi tutuşturunca alevlerin bütün kenti sardığını söyler. Sıkışıp kalan Lidyalılar ve Persler Paktolos kıyısındaki çarşı meydanında toplanıp karşılık verdi, Yunanlılar ise Tmolos'a çekildi. Yerel ana tanrıça Kybebe'nin tapınağı da yandı. Ardından Pers birlikleri geri çekilen orduya Efes yakınında yetişip onu bozguna uğrattı.

Herodotus 5.101-102

Kazıların gösterdikleri

Belgelerde

Sardes'teki kazı ekipleri, Paktolos yakınında kerpiç ve moloz taştan Lidya evleri ile muhtemelen Kybebe'ye adanmış bir sunağın yanında MÖ 6. yüzyıldan kalma bir altın arıtımevi buldu. Kalın bir yıkım tabakası, Kyros'un kenti yaklaşık MÖ 547'de ele geçirdiğini gösterir. Hiçbir tabaka MÖ 498 yangınına kesin biçimde bağlanamamıştır ve Kybebe Tapınağı'nın kendisi bulunamamıştır.

G. M. A. Hanfmann, Sardis from Prehistoric to Roman Times, 1983; A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000

Asiler ya da yabancı akıncılar

Tartışmalı

Hiçbir Pers metni bu baskından söz etmez; hikâye neredeyse tümüyle Herodotos'a dayanır. Ona göre Atinalı elçiler, modern tarihlemeyle yaklaşık MÖ 507'de, Artaphernes'e toprak ve su vermişti. Bu yüzden Persler'in gözünde Atina, yabancı bir güçten çok isyan etmiş bir tebaa kenti olabilir. Sayılar da belirsizdir: yirmi beş geminin mürettebatı ile İonlar birlikte belki birkaç bin kişiydi ve hiçbir kaynak garnizonu saymaz.

Herodotus 5.73; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Tapınakların öcü

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler, Yunanistan'ın tapınaklarını yakmalarının nedeni olarak sonradan Kybebe'nin yakılan tapınağını gösterdi. Datis MÖ 490'da Eretria'yı aldığında, adamları Sardes'te yakılanların karşılığı olarak buranın kutsal alanlarını yaktı. Herodotos bütün savaşı bir misilleme zinciri olarak kurar; bu çerçeve, Kral'ın batıdaki daha geniş hedeflerini basitleştiriyor olabilir.

Herodotus 5.102; Herodotus 6.101

Dareios ve ok

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Atinalıların Sardes'in yakılmasına yardım ettiğini duyan Dareios'un onların kim olduğunu sorduğunu, göğe bir ok attığını ve Zeus'a intikam için dua ettiğini anlatır. Ardından bir hizmetkâra, her yemekte kendisine üç kez Atinalıları hatırlamasını söylemesini emreder. Öykü Yunan dinleyiciler için biçimlendirilmiştir: bir Pers kralı Auramazda'ya dua ederdi ve bu sahne, gelecek savaşların zeminini hazırlar.

Herodotus 5.105