Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Kyros'un Medlere karşı isyanı

Med kralı Astyages'i deviren Pers savaşı, yaklaşık MÖ 553-550

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı

Yaklaşık MÖ 553 ile MÖ 550 arasında, Persis'teki Anşan Kralı Kyros, Medlerin kralı Astyages ile savaşıp onu yendi ve Medlerin kraliyet kenti Ekbatana'yı aldı. Bu zafer, bölgesel bir Pers krallığını bir imparatorluğun çekirdeğine dönüştürdü. O dönemde yazılmış Babil metinleri sonucu doğrular; Yunan yazarlar ise bunu sonradan bir akrabalık, ihanet ve intikam hikâyesine çevirdi.

Oyunda: Kronik oyunu isyan ve Kyros'un çağrıya yanıtıyla açar; bu, Herodotos 1.127'den alınmıştır. Astyages'e dedesi demek Herodotos'u izler; Ktesias bunu reddetmiş, Kyros'un kendi metinlerinde de hiç geçmez.

Nabonidus Kroniği

Belgelerde

Bir Babil kroniği, Kral Nabonidus'un altıncı yılında, MÖ 550/549'da, Ishtumegu'nun (Astyages) ordusunu toplayıp Anşan Kralı Kyros'a karşı yürüdüğünü kaydeder. Kendi askerleri isyan etti, onu yakalayıp Kyros'a teslim etti. Kyros bunun üzerine kraliyet şehri Ekbatana'ya yürüdü; gümüşü, altını ve diğer malları Anşan'a taşıdı. Bu metinde ilk hamleyi Kyros değil, Astyages yapar.

Nabonidus Chronicle (ABC 7) ii 1-4

Nabonidus'un Sippar Silindiri

Belgelerde

Nabonidus'a ait, Sippar'da bulunmuş bir yapı silindiri, Marduk'un ona rüyasında Harran'daki Sin Tapınağı'nı yeniden inşa etmesini söylediğini ve Medlerin ortadan kaldırılacağına söz verdiğini anlatır. Üçüncü yılda, muhtemelen Nabonidus'un üçüncü yılı, yaklaşık MÖ 553'te, Marduk genç kulu Anşan Kralı Kyros'u yükseltti. Kyros küçük ordusuyla Medleri dağıttı ve Astyages'i esir alıp kendi ülkesine götürdü. Metin Medlere Umman-manda der; bu, kuzeyin barbar düşmanları için kullanılan eski bir terimdir.

Sippar Cylinder of Nabonidus; H. Schaudig, Die Inschriften Nabonids, 2001

Herodotos'un anlatımı

Antik anlatı

Herodotos, Astyages'in acımasızca cezalandırdığı bir Med olan Harpagos'un, bir tavşanın içine gizlenmiş mektupla Kyros'u isyana çağırdığını söyler. Kyros Pers kabilelerini toplandı; Astyages onu yanına çağırınca, kralın istediğinden daha erken geleceğini söyledi. Astyages komutayı Harpagos'a verdi, birçok Med saf değiştirdi ve Astyages ikinci bir savaştan sonra esir alındı. Kyros onu ölene dek sarayında tuttu.

Herodotus 1.123-130

Torun, asi ya da rakip

Tartışmalı

Herodotos ve Ksenophon, Kyros'u Astyages'in kızı Mandane'nin oğlu yapar; ancak Ktesias bu akrabalığı yadsımıştır ve Kyros Silindiri yalnızca onun Pers atalarını, yani Anşan krallarını anar. Tarihler de farklıdır: Sippar metni MÖ 553'e, Kronik ise MÖ 550'ye işaret ediyor olabilir; dolayısıyla savaş birkaç yıl sürmüş olabilir. Bazı tarihçiler Medlerin merkezî bir imparatorluk yönettiğinden hiç emin değildir; bu da olayın bir isyan mı yoksa komşular arası bir savaş mı olduğu sorusunu etkiler.

Herodotus 1.107-108; Xenophon, Cyropaedia 1.2.1; Ctesias, Persica; Cyrus Cylinder; H. Sancisi-Weerdenburg, Was there ever a Median empire?, 1988

Terk edilen çocuk ve utandırılan askerler

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Astyages'in rüyalarla uyarılarak bebek Kyros'un öldürülmesini emrettiğini, onu bunun yerine bir çobanın karısının büyüttüğünü anlatır; başka anlatımların da bulunduğunu kendisi kabul eder. Justinus ve Plutarkhos gibi sonraki yazarlar, Medlerden kaçan Pers erkeklerinin anneleri ve eşleri tarafından utandırılıp savaşmaya devam ettirildiğini ekler. Her iki öykü de bilinen halk anlatısı kalıplarını izler ve tarih olarak kabul edilemez.

Herodotus 1.95, 1.107-122; Justin, Epitome 1.6; Plutarch, Bravery of Women 5