Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Kserkses'in Asya'ya dönüşü

Kralın Salamis yenilgisinden sonra Yunanistan'dan Sardes'e çekilişi, MÖ 480 sonbaharı

Oyunda: Bölüm 11: Final

Donanması Eylül MÖ 480'de Salamis'te yenilince Kserkses ordusunun bir kısmını Hellespontos'a geri götürdü, Asya'ya geçti ve MÖ 479'a kadar Sardes'te kaldı. Savaşı bitirmesi için Mardonios'u seçme bir kuvvetle Yunanistan'da bıraktı. Yunan yazarlar bu yolculuğu onur kırıcı bir kaçış olarak anlattı; hiçbir Pers metni ise onu tasvir etmez.

Oyunda: Kronik, Kralın MÖ 480'de eve döndüğünü ve Mardonios'un seçme birliklerle kışı Tesalya'da geçirmek için kaldığını kaydeder. Herodotos, ordunun kışı Tesalya ve Makedonya'da geçirdiğini söyler.

Mardonios'un teklifi ve Artemisia'nın öğüdü

Antik anlatı

Herodotos'a göre Mardonios, savaşın suçunun kendisine yüklenmesinden korkarak Kserkses'i eve dönmeye ve Yunanistan'ı fethetmesi için kendisine seçme 300.000 adam bırakmaya çağırdı. Kral, Halikarnassoslu Artemisia'nın görüşünü sordu; Artemisia kabul etmesini söyledi. Mardonios kazanırsa övgü Kral'a kalacaktı; başarısız olursa, Kserkses ve hanedanı güvende olduğu sürece pek bir şey kaybedilmeyecekti. Herodotos, Kserkses'in kendi korkusuyla örtüşen bu öğüde sevindiğini ekler.

Herodotus 8.100-103

Themistokles ve köprüler

Tartışmalı

Herodotos, Yunan donanmasının Persleri Andros'a kadar kovaladığını söyler. Orada Themistokles, Hellespontos'a yelken açıp köprüleri yıkmayı önerdi, ancak Spartalı Eurybiades, tuzağa düşmüş bir Kralın kaçan bir Krala göre daha tehlikeli olduğunu söyleyerek reddetti. Bunun üzerine Themistokles, Yunanlıları geri tutmanın payını kendine çıkaran gizli bir haberi Kserkses'e gönderdi. Plutarkhos, itiraz eden kişi olarak Aristeides'i anar ve haberi Kserkses'i çabucak uzaklaştırmaya yönelik bir tehdit olarak aktarır; tarihçiler bunun onun planlarını değiştirdiğinden şüphe eder.

Herodotus 8.108-110; Plutarch, Themistocles 16

Hellespontos'a yürüyüş

Antik anlatı

Herodotos, Mardonios'un birliklerini Tesalya'da seçtiğini, bunların arasında Ölümsüzler, Pers süvarisi, Medler, Sakalar, Baktriyalılar ve Hintlilerin bulunduğunu, Artabazos'un da Kral'a eşlik ettiğini söyler. Hellespontos'a doğru 45 günlük yürüyüş sırasında açlık ve dizanteri baş gösterdi; adamlar ot ve ağaç kabuğu yedi. Fırtınalar köprüleri çoktan yıkmıştı, bu yüzden ordu Abydos'a gemiyle geçti. Aiskhylos'un MÖ 472'de sahnelenen Persler adlı oyunu, donmuş Strymon üzerinde yaşanan bir felaketi de ekler.

Herodotus 8.113-117, 8.126; Aeschylus, Persians

Eion'dan yapılan yolculuğun hikâyesi

Geç dönem efsanesi

Herodotos ayrıca Kserkses'in orduyu Strymon kıyısındaki Eion'da bırakıp bir Fenike gemisiyle eve döndüğüne dair bir hikâye duymuştur. Fırtınada dümenci geminin hafifletilmesi gerektiğini söylemiş, güvertedeki Pers soyluları da Kral'a eğilip kendilerini denize atmıştır. Herodotos bu hikâyeyi reddeder; ona göre Kserkses Perslere aşağı inmelerini emreder, onun yerine Fenikeli kürekçileri denize attırırdı. Abderalıların Kral'ın karadan geçişini hatırladığını da ekler.

Herodotus 8.118-120

Kaçış ya da planlı geri çekilme

Tartışmalı

Yunan kaynakları dönüşü bir panik olarak sunar. Briant'ın da aralarında bulunduğu birçok modern tarihçi ise akılcı bir tercih görür: Salamis'ten sonra donanma çok büyük bir orduyu artık besleyemezdi ve Kralın yeri imparatorluğunun merkeziydi. Mardonios komutasındaki daha küçük bir kuvvet, kazanılanı korumak için kaldı; Herodotos ise Kserkses'i MÖ 479'da Mykale'den sonrasına kadar Sardes'te gösterir. Çoğu tarihçi, Herodotos'un Mardonios'un ordusu için verdiği 300.000 rakamının fazlasıyla yüksek olduğunu düşünür.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; Herodotus 9.108