Ansiklopedi › Halk

Makedonyalı Aleksandros

Makedonya Kralı ve Pers Kralı'nın tebaası, hüküm süresi yaklaşık MÖ 498-454

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 11: Final

I. Aleksandros, Makedonya Pers İmparatorluğu'na bağlıyken bu ülkenin kralıydı. MÖ 479'da Mardonios onu Atinalılara Kral'la ittifak önermek üzere Atina'ya gönderdi; Herodotos onun daha sonra Plataia'dan önce Yunanlıları uyarmak için gizlice Yunan saflarına at sürdüğünü söyler. Hem sadık bir vasal hem de kendini Yunanlıların dostu ilan eden biri olarak oynadığı ikili rol, onu savaşların değerlendirilmesi en güç kişilerinden biri yapar.

Oyunda: Oyunun kroniği Aleksandros'u, Mardonios'un teklifini Atina'ya götüren ve Herodotos'un anlatımına göre Plataia'dan önce Yunanlıları uyaran tâbi bir kral olarak sunar.

Elçiler ve Gygaia'nın evliliği

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre, Aleksandros'un babası Amyntas'tan toprak ve su istemeye gönderilen Pers elçileri bir ziyafette Makedon kadınlarına hakaret etti. Genç Aleksandros, kadın kılığına soktuğu sakalsız delikanlılara onları öldürttü. Pers Bubares kayıp adamları aramaya geldiğinde Aleksandros onun susmasını parayla ve kız kardeşi Gygaia'yı ona eş vererek satın aldı. Pek çok tarihçi bu hikâyeyi sonradan ortaya çıkmış bir Makedon direniş anlatısı olarak görür; evliliğin kendisi ise Perslerle yakın bağlar olduğunu gösterir.

Herodotus 5.17-21

Kralın sadık bir tebaası

Antik anlatı

Herodotos'a göre Mardonios MÖ 492'de Makedonları Pers egemenliği altına aldı. MÖ 480'de Aleksandros, Tempe Vadisi'ni tutan Yunanlılara haber göndererek Kserkses'in ordusunun çok büyük olduğunu ve geri çekilmeleri gerektiğini bildirdi. Daha sonra adamları, Pers tarafını tuttuklarını göstererek Boiotia kentlerini korudu. Herodotos, Delfoi'de dikilmiş altın bir Aleksandros heykelinden de söz eder.

Herodotus 6.44; 7.173; 8.34; 8.121

Mardonios'un Atina'ya teklifi, MÖ 479

Antik anlatı

MÖ 479'da Mardonios, Perslerle evlilik yoluyla akraba olduğu ve Atina'nın resmî dostu ve hayırseveri sayıldığı için Aleksandros'u elçi olarak seçti. Aleksandros, Atina Kral'ın safına geçerse af, toprak, özerklik ve yakılan tapınakların yeniden yapılmasını önerdi. Herodotos, Atinalılara gururlu bir ret cevabı verdirir: Güneş yolunu izledikçe Perslerle asla anlaşma yapmayacaklardı.

Herodotus 8.136; 8.140-144

Plataia öncesi gece at sürüşü

Antik anlatı

Herodotos'a göre Aleksandros savaştan önceki gece tek başına Atina ileri karakollarına at sürdü ve komutanlarını istedi. Onlara Mardonios'un şafakta saldırmayı planladığını söyledi, konuşma nedeni olarak Yunan soyundan geldiğini öne sürdü ve Yunanlılar kazanırsa kendisinin hatırlanmasını istedi. Plutarkhos aynı öyküyü çok daha sonra, muhtemelen Herodotos'tan yararlanarak anlatır.

Herodotus 9.44-45; Plutarch, Aristides 15

Yunanlıların dostu mu, Pers vasalı mı

Tartışmalı

Herodotos, Aleksandros'un Yunan soyunu ve Olympia'daki yarışmalara kabul edilişini özellikle vurgular; çok daha sonraki yazarlar ona Philhellen unvanını verdi. E. Badian'ı izleyen pek çok tarihçi, Herodotos'un, Aleksandros'un MÖ 480 ve 479'da Perslere ne denli eksiksiz hizmet ettiğini örten Makedon anlatılarını tekrarladığını düşünür. Dareios'un mezar yazıtı, tebaa halklar arasında kalkana benzer şapkalar giyen İonları sayar. Bazı bilim insanları bunların Makedonlar olduğunu düşünse de bu tanımlama tartışmalıdır.

Herodotus 5.22; E. Badian, Herodotus on Alexander I of Macedon, 1994; DNa