Ansiklopedi › Askerler ve gemiler

Dağların Ulu Reisi

Zagros ve Persis dağ halklarının hayalî savaş önderi, yaklaşık MÖ 530-479

Dağların Büyük Reisi, Persis ve Zagros'un Mardoslar, Uksiler ve Kossaioslar gibi dağ halklarına, güçlerini birleştirdiklerinde önderlik eden adamları temsil eder. Dönemin hiçbir kaynağı böyle bir önderin adını vermez. Sonraki Yunan yazarları bu halkları dağ geçitlerini tutan akıncılar olarak tanıyordu; Pers krallarıyla ilişkileri de imparatorluğun çekirdek topraklarında hâlâ bir ölçüde bağımsız toplulukların bulunduğunu düşündürür.

Oyunda: Oyun onu, yedek kuvveti 10 hücre içindeki akıncıların %20 daha sert vurmasını sağlayan ve düşüşü yarı güçteki orduyu dağıtan bir savaş önderi olarak gösterir. Bu bir oyun icadıdır: hiçbir antik kaynak dağların tek bir büyük reisinden söz etmez.

Persler arasındaki dağ kabileleri

Antik anlatı

Herodotos, Pers halkını oluşturan boyları sayar. Başını Pasargadailerin çektiği üç boy ötekilerin üstündeydi; bazıları çiftçilik yapıyordu; Mardosların ve Sagartiosların da aralarında bulunduğu diğerlerini ise göçebe olarak anar. Bu liste, Persis yaylalarındaki çoban toplulukların Pers sayıldığını, ama saraydan ve vadilerdeki çiftçi köylerinden farklı bir hayat sürdüğünü düşündürür.

Herodotus 1.125

Geçiş için bedel alan halklar

Antik anlatı

Strabon, Aleksandros'un amirali Nearkhos'a dayanarak dağlardaki dört yağmacı halkı sayar: Mardlar, Uksiler, Elymaialılar ve Kossaialılar. Saray Ekbatana ile Babil arasında yol aldığında Kossaialıların Pers krallarından hediyeler aldığını söyler. Arrianos ise dağlı Uksilerin 331'de Aleksandros'tan, Pers krallarının geçiş karşılığında kendilerine öteden beri verdiğini iddia ettikleri bedeli istediğini anlatır.

Strabo 11.13.6; Arrian, Anabasis 3.17

Adı bilinmeyen önderler

Tartışmalı

Yunan anlatıları bu halklardan topluluklar olarak söz eder, önderlerinin adını nadiren verir; MÖ 530-479 arasında savaşta kendilerine kimin önderlik edeceğini nasıl seçtiklerine dair hiçbir bilgi günümüze ulaşmamıştır. Tarihçilerin çoğu önderliğin yerel olduğunu, boy ya da vadi temelinde işlediğini düşünür; ancak tek bir reisin onları ne ölçüde birleştirebildiği bilinmez. Bu yüzden birleşik bir orduya komuta eden tek bir büyük savaş önderi kaynaklarda doğrulanmış bir olgu değil, bir yeniden kurgudur.

P. Briant, État et pasteurs au Moyen-Orient ancien, 1982

Haydutlar mı, Kral'ın ortakları mı

Tartışmalı

Yunan yazarlar Uksilere ve Kossaiolara yapılan ödemeleri kralların dağlara hâkim olamadığının işareti olarak sunar. Pierre Briant ise bu hediyelerin, Kral'ın cömertliğinin dağ halklarını ona bağladığı ve yolları güvenceye aldığı, karşılıklı uzlaşmaya dayalı bir ilişkinin parçası olduğunu ileri sürer. Tarihçiler bu halkların kraliyet denetiminin ne ölçüde dışında kaldığını, ne ölçüde onun dokusuna işlendiğini hâlâ tartışıyor.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Aleksandros ve bağımsızlığın sonu

Antik anlatı

Arrianos ve Diodoros, Aleksandros'un eski düzeni zorla bozduğunu söyler. Arrianos onun 331'de Uksilere saldırıp hayvanlardan oluşan bir haraç dayattığını anlatır; ikisi de 324-323 kışında Kossaioilere karşı yürüttüğü seferi betimler. Bunlar dağlı halklara dair en ayrıntılı anlatımlardır, ancak yüzyıllar sonra Aleksandros tarafının tarihlerinden yararlanılarak yazılmışlardır.

Arrian, Anabasis 3.17; Arrian, Anabasis 7.15; Diodorus 17.111