Ansiklopedi › Halklar

Persis'in dağlı halkları

Persis ve Zagros'un çoban ve dağ boyları, MÖ 6.-4. yüzyıllar

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı

Pers yurdunda herkes kentlerde yaşamıyor ya da vadilerde çiftçilik yapmıyordu. Herodotos birkaç Pers boyunu göçebe sayar; sonraki yazarlar ise Susa ile Persis arasındaki geçitleri denetleyen Uksiler gibi dağ halklarından söz eder. Bunlar, anayurttaki kraliyet gücünün yalnızca zora değil, kısmen çobanlar ve dağ halklarıyla yapılan pazarlıklara da dayandığını gösterir.

Oyunda: Oyundaki Dağlı Akıncılar, Pasargadai'ye tepelerdeki kamplarından saldırır. Hiçbir kaynak Pasargadai'ye yapılmış akınlardan söz etmez; akınlar, Yunan yazarların geçiş bedelleri ve hediyeler üzerinden tarif ettiği bir ilişkinin oyundaki basitleştirmesidir.

Persler arasında çiftçiler ve göçebeler

Antik anlatı

Herodotos, Perslerin boylarını sayar. Önde gelen boyların Pasargadai, Maraphioi ve Maspioi olduğunu, Panthialaioi, Derousiaioi ve Germanioi boylarının toprağı işlediğini, Daoi, Mardoi, Dropikoi ve Sagartioi boylarının ise göçebe olduğunu söyler. Demek ki ona göre Mardlar yabancı değil, hayvancılıkla geçinen Perslerdi.

Herodotus 1.125

Sardes'te surlara tırmanan bir Mardlı

Antik anlatı

Herodotos, Kyros'un Sardes hisarını nasıl ele geçirdiğini anlatır. Hyroiades adında Mardlı bir asker, bir Lidyalının düşen miğferini almak için sarp ve korunmasız bir kayalıktan aşağı indiğini gördü. Aynı yoldan yukarı tırmandı, diğer Persler onu izledi ve hisar düştü. Hikâye, dağlarda yetişmiş adamların Kyros'un ordusunda hizmet ettiğini düşündürür.

Herodotus 1.84

Uksiler ve geçiş bedeli

Antik anlatı

Arrianos'a göre İskender 331'de Susa'dan Persis'e doğru yürürken, dağlık bölgedeki Uksiler geçidin kullanımı için Pers krallarından her zaman aldıkları ödemeyi talep ettiler. İskender ise onlara saldırdı ve yıllık at, yük hayvanı ve koyun haracı koydu. Nearkhos'u izleyen Strabon, Mardları, Uksileri, Elymaisleri ve Kossaioileri krallardan ödeme alan akıncı halklar olarak sayar.

Arrian, Anabasis 3.17; Strabo 11.13.6

Haydutlar mı, Kral'ın ortakları mı

Tartışmalı

Yunan yazarlar bu ödemeleri, Kral'ın eşkıyaları satın alması, yani bir zayıflık belirtisi olarak sunar. P. Briant ise bunların sürü güden toplulukları Kral'a bağlayan ve karşılığında ona asker, hayvan ve güvenli yollar sağlayan armağan alışverişleri olduğunu savundu. Persepolis Tahkimat tabletleri Persis'i sıkı biçimde yönetilen bir ülke olarak gösterir; bu da çaresiz bir Kral'ı olası kılmaz. Ne var ki günümüze ulaşan hiçbir Pers metni dağlı kabileleri açıkça betimlemez.

P. Briant, État et pasteurs au Moyen-Orient ancien, 1982; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Mardlı bir haydudun oğlu olarak Kyros

Geç dönem efsanesi

Augustus döneminde yazan ve muhtemelen Ktesias'tan yararlanan Şamlı Nikolaos, Kyros'un babasının eşkıyalıkla geçinen Atradates adlı bir Mard, annesinin ise bir keçi çobanı olduğu bir öykü anlatır. Yoksulluktan yükselişi konu alan bu öykü, Kyros'un kendini Kambyses'in oğlu ve Anşan krallarının soyundan olarak tanıttığı Kyros Silindiri ile çelişir.

Nicolaus of Damascus, FGrH 90 F66; Cyrus Cylinder

Adının yanındaki amblem

Tartışmalı

Dağlı akıncılar, Luristan bronzlarının ve Ahameniş metal işçiliğinin hayvanı olan büyük boynuzlu bir dağ keçisi taşır. Akıncılar bir dramatizasyondur, amblemleri de öyle: hiçbir kaynak onların boylarını ya da işaretlerini anmaz.

P. R. S. Moorey, Ancient Bronzes from Luristan, 1974