Ansiklopedi › Askerler ve gemiler

Dağlı Akıncı

İmparatorluğun dağlarından ve uç bölgelerinden gelen hafif silahlı akıncılar, MÖ 6.-5. yüzyıl

Pers kralları yerleşik ovalara ve vadilere hükmediyordu; ancak bunların arasındaki dağlarda, geçimini kısmen yağmayla, kısmen de geçenlerden geçiş bedeli alarak sağlayan çoban topluluklar yaşıyordu. Yunan yazarlar bu tür toplulukları, özellikle de Uksileri, Mardları ve Kossaialıları, çoğunlukla İskender'in seferlerine ilişkin anlatılarda haydut olarak tanımlar. Önemleri, Kral'ın yollarının onların topraklarından geçmesinden kaynaklanıyordu; Kral'ın memurları da onlarla zor kullanarak, ödeme yaparak ya da pazarlıkla başa çıkıyordu.

Oyunda: Oyun, Dağlı Akıncı'yı seviyesine göre adı değişen, okçuları ve sivilleri ezip geçen ama mızrakçılara yenilen hızlı, hafif bir düşman olarak kullanır. Bu, tarihsel gerçeği basitleştirir: dağ halklarıyla çoğu zaman yalnızca savaşılmaz, pazarlık da edilirdi.

Herodotos'a göre Persis boyları

Antik anlatı

Herodotos, Persis halklarını sayar ve onları önde gelen, çiftçi ve göçebe boylar olarak ayırır. Başlıca boylar olarak Pasargadaileri, Maraphiosları ve Maspiosları; göçebeler olarak da Daosları, Mardosları, Dropikosları ve Sagartiosları anar. Burada akınlara dair bir ayrıntı vermez, ancak listesi Persis'in kendisinin bile tek tip bir halk olmadığını gösterir.

Herodotus 1.125

Uksiler ve geçidin bedeli

Antik anlatı

Arrianos'a göre ovada yaşayan Uksiler Pers satrapına boyun eğiyordu, ama dağlı Uksiler eğmiyordu. Aleksandros 331 dolaylarında Susa'dan Persis'e doğru yürüdüğünde dağlı Uksiler geçidi tuttu ve Pers krallarının kendilerine her zaman verdiğini söyledikleri ödemeyi istedi. Aleksandros onlara yan bir yoldan saldırdı ve hayvan olarak ödenecek bir haraç yükledi. Strabon da Ekbatana ile Babil arasında yolculuk eden kralların Kossaialılara armağanlar verdiğini ekler.

Arrian, Anabasis 3.17; Strabo, Geography 11.13.6

Gözetlenen ve erzakı tayin edilen yollar

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509 ile MÖ 493 arasında Elamca yazılan Persepolis Sur tabletleri, Persis yollarındaki yolcuları kaydeder. Bu yolcular menzillerde mühürlü izin belgeleriyle erzak alır, çoğu zaman adı belirtilen bir önderin yönetimindeki kafileler hâlinde yolculuk ederdi. Tabletler sıkı biçimde yönetilen bir anayurt gösterir. Dağlı akıncıları anmazlar; bu yüzden ücra dağ topluluklarının bu düzenin ne ölçüde içinde ya da dışında kaldığı açık bir sorudur.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Zayıflık mı, pazarlık mı

Tartışmalı

Roma dönemi Yunan yazarları, kralların dağ halklarına yaptığı ödemeleri imparatorluğun kendi tepelerini denetleyemediğinin işareti olarak yorumladı. Pierre Briant ise bu hediyelerin, çobanların hayvan ve savaşçı sağladığı, Kral'ın da geçitleri açık tuttuğu kalıcı bir alışveriş ve tanınma ilişkisinin parçası olduğunu savundu. Tarihçiler bu toplulukların ne ölçüde tahtın düşmanı, ne ölçüde ortağı olduğu konusunda hâlâ görüş ayrılığı içinde.

P. Briant, État et pasteurs au Moyen-Orient ancien, 1982; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002