Ansiklopedi › Askerler ve gemiler

Dağlı Atlı Okçu

Oyunda Kral'ın düşmanları arasındaki atlı okçu, yaklaşık MÖ 530-479

Atlı okçular eyerden ok atar, yaklaşıp oklarını salar ve piyadeler onlara ulaşamadan geri çekilirdi. Persler de bu şekilde savaşırdı; Kral bu savaş tarzıyla göçebeler ve İstros'un ötesindeki İskitler arasında karşılaştı. Oyundaki Dağlı Atlı Okçu, kaynaklarda kayıtlı tek bir halk değil, bu tür düşmanların bir bileşimidir.

Oyunda: Adı seviyeye göre değişir; kentin kanatlarını dolanır, ok atıp geri döner. Atlılar onu yakalayıp alt eder, mızrakçıların kalkanları ise oklarını durdurur. Tarih daha da sertti: Plataia'da atlı okçular Yunan piyadesini ağır biçimde hırpaladı.

Persler arasında binicilik ve okçuluk

Antik anlatı

Herodotos, Pers erkek çocuklarına beş yaşından yirmi yaşına kadar üç şeyin öğretildiğini söyler: ata binmek, yayla ok atmak ve doğruyu söylemek. Demek ki Yunanlıların gözünde binicilik ve okçuluk Pers terbiyesinin bir parçasıydı. Herodotos, Plataia'daki Pers süvarisini de atlı okçular olarak anar; yani Kral'ın kendi atlıları, oyunun onun düşmanlarına verdiği tarzda savaşıyordu.

Herodotus 1.136; 9.49

Tabletlerde atlar için yem

Belgelerde

Persepolis Sur tabletleri yaklaşık MÖ 509 ile MÖ 493 arasında çoğunlukla Elamca yazılmıştır. Atlara ve diğer hayvanlara, yollarda ilerleyen hayvanlar da dâhil, yem olarak verilen tahılı kaydederler. Yönetimin yemi ne kadar titizlikle hesapladığını gösterirler. Dağlı akıncılar hakkında hiçbir şey söylemezler, ama atlıları geçindirmenin yayaları geçindirmekten neden çok daha pahalıya geldiğini açıklamaya yardım ederler.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

İskitlerin savaş tarzı

Antik anlatı

Herodotos, İskitleri kenti ve suru olmayan, arabalarda yaşayan ve atlı okçu olarak savaşan bir halk diye anlatır. Dareios yaklaşık MÖ 513 yılında İstros'u geçtiğinde İskitlerin savaşmayı reddettiğini, geri çekildiğini, kuyuları ve pınarları kirlettiğini ve Pers erzak toplayıcılarına süvarileriyle saldırdığını söyler. Onun anlatımında İskit atlıları Pers süvarisini sık sık bozguna uğratır ve Dareios sonunda nehrin ötesine çekilir.

Herodotus 4.46; 4.120-134

Ok atıp geri dönen süvari bölükleri

Antik anlatı

Herodotos, Masistios'un MÖ 479'da Plataia yakınlarında Pers süvarisine nasıl komuta ettiğini anlatır: sırayla ileri atılan bölükler hâlinde saldıran süvariler Megaralıları zor durumda bırakmıştı. Atinalı seçkin askerler ve okçular yardıma yetişti. Masistios'un atı vuruldu, kendisi de öldürüldü; cesedi üzerinde çıkan çarpışmanın ardından süvariler geri çekildi. Herodotos'un atlı okçular diye andığı bu süvariler, daha sonra Yunanlılara ok yağdırmış ve Gargafia pınarını tıkamıştı.

Herodotus 9.20-25; 9.49

Dağlı halklar at üstünde savaşır mıydı

Tartışmalı

Herodotos, Mardları ve Sagartialıları göçebe Pers kabileleri arasında sayar ve Sagartialıların Kserkses'in ordusunda yay yerine kement ve hançerle at sürdüğünü söyler. Arrianos, Zagros'taki Uksilerin geçiş karşılığında Kral'dan bedel aldığını anlatır. Yunan yazarlar bunu kraliyet gücünün zayıflığı olarak yorumlar; Briant ise bunun karşılıklı anlaşmaya dayalı bir armağan alışverişi olduğunu savunur. Hiçbir kaynak bu dağ halklarını atlı okçu olarak göstermez; oyundaki birlik bu tarzı ödünç almıştır.

Herodotus 1.125; 7.85; Arrian, Anabasis 3.17; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002