Ansiklopedi › Binalar

Yol Kenarındaki Mezarlık

Kent surlarının dışındaki Yunan yol kenarı mezarlıkları, Attika ve Boiotia, yaklaşık MÖ 600-479

Yunan kentleri ölülerini genellikle yerleşim alanının dışına, kentten çıkan yolların kenarına gömerdi; böylece kente giren ya da kentten çıkan herkes ailelerin mezarlarının önünden geçerdi. Atina'da bu mezarlıkların en büyüğü Kerameikos'taydı. MÖ 490 ve MÖ 480-479'daki Pers savaşları başka bir mezar türü daha ekledi: düşenler için doğrudan savaş alanlarında yükseltilen höyükler.

Oyunda: Oyun, taşıyıcıların hizmet verdiği, steller ve höyüklerle donatılmış yol kenarı mezarlarını gösterir. Gömülmemiş ölülerin evleri hasta ettiği kuralı tarihi basitleştirir: Yunanlılar hastalıktan çok dinsel kirlenmeden ve onursuzluktan korkardı; savaşta ölenlerin çoğu da savaş alanına gömülürdü.

Kentin dışındaki mezarlar

Belgelerde

Atina'daki Kerameikos kazılarında, kentin kuzeybatısındaki yolları kenarlayan, erken Demir Çağı'ndan itibaren kullanılmış mezarlar ortaya çıkarılmıştır. MÖ 479'dan sonra bu yollar yeni kent surunun Dipylon'undan ve Kutsal Kapı'sından geçiyordu. Daha sonra Agora için kullanılacak alan da dâhil olmak üzere yerleşim alanı içine gömme, muhtemelen MÖ 700 dolaylarında büyük ölçüde sona ermişti. Aynı düzende yol kenarı mezarlıkları başka birçok Yunan kentinin dışında da bilinmektedir.

D. Kurtz and J. Boardman, Greek Burial Customs, 1971; I. Morris, Burial and Ancient Society, 1987

Steller, heykeller ve höyükler

Belgelerde

6. yüzyılın varlıklı Attika aileleri mezarları uzun oymalı stellerle, ölünün boyalı kabartmalarıyla ya da mermer kouroslarla işaretlerdi. Günümüze ulaşan örnekler arasında Anavyssos'tan, yaklaşık MÖ 530 tarihli Kroisos kourosu ve Aristokles'in imzasını taşıyan, yaklaşık MÖ 510 tarihli Aristion steli bulunur. Daha sade mezarlarda toprak höyükler, yalın taş levhalar ya da üstüne konmuş bir kap olurdu. Mezar işaretlerinin çoğunda ölünün adını anan kısa bir dize yer alırdı.

D. Kurtz and J. Boardman, Greek Burial Customs, 1971

Gösterişe karşı yasalar

Tartışmalı

Plutarkhos, Solon'un Atina'da cenazelerin masrafını ve gürültüsünü sınırladığını söyler. Cicero ise mezarların boyutunu kısıtlayan ve gösterişli anıtları yasaklayan daha sonraki bir yasadan söz eder. Tarihçiler bu sonraki yasanın ne zaman çıkarıldığını tartışır. Bazıları onu MÖ 500-480 civarında gösterişli Attika mezar taşlarının azalmasıyla ilişkilendirirken, diğerleri zevkteki bu değişimin başka nedenleri olduğunu düşünür.

Plutarch, Solon 21; Cicero, De legibus 2

MÖ 490-479 savaşlarının ölüleri

Antik anlatı

Thukydides'e göre Atinalılar savaşta ölenlerini normalde kente getirip, kentin en güzel dış mahallesinde, genellikle Kerameikos olarak tanımlanan yerdeki kamu mezarına gömerdi. Marathon'da düşenleri ise cesaretlerini onurlandırmak için savaş alanına gömdüklerini ekler. Herodotos, Thermopylai'de dikilen mezar taşlarını ve yazıtları, Plataia'da Spartalılar, Tegealılar, Atinalılar ve diğerleri için ayrı ayrı kazılan mezarları anlatır. Pausanias da daha sonra Marathon'daki mezarı ve ölüleri kabilelerine göre sıralayan taşları görmüştür.

Thucydides 2.34; Herodotus 7.228; Herodotus 9.85; Pausanias 1.32

Marathon'daki höyük bugün

Belgelerde

Soros, Marathon ovasında yaklaşık 9 metre yüksekliğinde bir höyüktür. Valerios Stais 1890-1891'de burada kazı yaptı ve MÖ 490 dolaylarına ait Attika siyah figürlü lekythoslarla birlikte bir kül ve yanmış kemik tabakası buldu. Bu buluntular höyüğün Atinalı ölülerin mezarı olduğu yönündeki tanımlamayı destekler. Herodotos, Pers tarafındaki 6.400 ölüye karşılık 192 Atinalının öldüğünü bildirir; tarihçiler Pers rakamının ne kadar güvenilir olduğunu hâlâ tartışmaktadır.

V. Stais, reports on the Soros excavation; Herodotus 6.117

Yunanlıların ve Perslerin ölülere yaklaşımı

Antik anlatı

Herodotos, bir Pers'in cesedinin kuşlar ya da köpekler tarafından parçalanmadan gömülmediğinin söylendiğini aktarır ve Magosların bu âdete uyduğundan emin olduğunu belirtir. Diğer Perslerin ise ölülerini gömmeden önce balmumuyla kapladığını ekler. Pausanias, Atinalıların Marathon'daki Pers ölülerini bir hendeğe gömdüklerini öne sürdüklerini söyler, ancak kendisi onlara ait bir höyük bulamamıştır.

Herodotus 1.140; Pausanias 1.32

Pers kraliyet mezarları

Belgelerde

Pers anıtları, gömme geleneğinin en üst düzeyde uygulandığını bizzat gösterir. Kyros, Pasargadai'de taştan bir mezarda yatar. Dareios ve ardılları ise Nakş-ı Rüstem'deki kayaya oyulmuş mezarlara konmuştur. Bu kalıntılar, Herodotos'un cesedin belirli bir işlemden geçirildikten sonra gömüldüğüne dair aktardıklarıyla örtüşür; ancak sıradan Perslerin âdetleri hakkında hiçbir şey söylemez.

D. Stronach, Pasargadae, 1978; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002