Ansiklopedi › Binalar

Kapı Binası

Ahameniş dünyasının tahkimli ve törensel kapıları, yaklaşık MÖ 550-479

Kapı binası, surun yolla buluştuğu yerde dururdu. Surlu bir kente ya da saraya girmenin az sayıdaki yolundan biriydi ve çoğu zaman saldırganın ilk vurduğu yerdi. Pers İmparatorluğu'nda kapılar hem savunmaya hem gösterişe hizmet ederdi: kent surlarının sağlam kapıları vardı, Kral'ın konutlarında ise ona kimin yaklaşabileceğini denetleyen anıtsal kapı binaları bulunurdu.

Oyunda: Kapı Binası, oyuncunun inşa etmediği, bölüm haritasında hâlihazırda bulunan tarihî bir yapıdır. Sedir kapıları barışta açılır, akıncılara karşı kapanır; koçbaşları ve ateş ona zarar verir, taşçılar onarır. Gerçek kent kapılarında büyük olasılıkla yerel kereste kullanılırdı.

Kraliyet kentlerinin kapıları

Belgelerde

Pasargadai'de R Kapısı olarak bilinen kapı binasının sövelerinden birinde oyma, dört kanatlı bir figür korunmuştur. Persepolis'te Kserkses, Bütün Ulusların Kapısı üzerindeki yazıtında bu kapıyı kendisinin yaptırdığını söyler. Susa'da kazıcılar Dareios'un Sarayı'nın doğusunda büyük bir kapı binası buldu; 1972'de burada Mısır'da yapılmış bir Dareios heykeli ele geçti.

D. Stronach, Pasargadae, 1978; XPa; J. Perrot (ed.), The Palace of Darius at Susa, 2013

Kapılar, kapı milleri ve kereste

Belgelerde

Kapı kanatlarının kendisi günümüze ulaşmamıştır. Kapı milleri için açılmış taş yuvalar, büyük kapı geçitlerinde ağır çift kanatlı kapıların döndüğünü gösterir. Dareios'un Susa'daki temel fermanı, sarayı için Lübnan dağlarından sedir getirildiğini söyler. Bu tür değerli ithal kereste kraliyet yapılarına ayrılırdı; sıradan şehir kapılarında kullanıldığına dair bir kayıt yoktur.

DSf; E. Schmidt, Persepolis I, 1953

Saldırı altındaki kapılar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Babil surlarının tamamı tunçtan yüz kapısı vardı. Muhtemelen tunçla kaplanmış ahşap kapıları kastediyordu. Perslerin Kıbrıs'taki Soloi'yi yaklaşık 497'de, kuşatmanın beşinci ayında surlarının altına lağımlar kazarak nasıl aldıklarını da anlatır. Herodotos'a göre 480'de Areopagos'taki Persler, Atina Akropolisi'ndeki ahşap barikata yanan kıtıklara sarılı oklar attılar.

Herodotus 1.179; Herodotus 5.115; Herodotus 8.52

Paphos'taki kuşatma rampası

Belgelerde

Kıbrıs'taki Palaipaphos'ta kazıcılar, kuzeydoğu kapısının yanında sura dayanarak yığılmış topraktan, taştan ve molozdan büyük bir kuşatma höyüğü buldu. Höyük, MÖ 498-497 isyanının ardından Kıbrıs'ın Persler tarafından yeniden fethine tarihlenir. Dolgusunda kırık heykeller ve adak eşyaları vardı; savunanlar ise onu çökertmek için altına tüneller kazmıştı. Hiçbir antik yazar bu kuşatmayı anlatmaz.

F. G. Maier and V. Karageorghis, Paphos: History and Archaeology, 1984

Savunma mı, gösteriş mi

Tartışmalı

Tarihçiler, kraliyet kapı binalarının ne ölçüde savunma amacıyla yapıldığını hâlâ tartışıyor. Persepolis'in arkasındaki yamaçta kuleli bir sur vardı. Bütün Ulusların Kapısı ve Pasargadai'deki R Kapısı ise daha çok ziyaretçileri karşılamaya yönelik törensel girişlere benzer. Pek çok araştırmacı bu kapıların asıl olarak Kral'a yaklaşmayı düzenlemek ve gelenleri etkilemek için yapıldığını düşünür.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; E. Schmidt, Persepolis I, 1953