Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Dareios'un Nil'den Kızıldeniz'e açtığı kanal

I. Dareios döneminde Nil'den Süveyş Körfezi'ne kazılan kanal, Mısır, yaklaşık MÖ 500

Oyunda: Bölüm 5: Ferman

I. Dareios, doğudaki Nil'den Tumilat Vadisi üzerinden Süveyş Körfezi'ne uzanan bir kanal kazdırdı ya da yeniden kazdırdı; bu kanal Nil'i ve onun aracılığıyla Akdeniz'i Kızıldeniz'e bağlıyordu. Herodotos, Firavun II. Neko'nun işe yaklaşık bir yüzyıl önce başladığını söyler. Dareios kanal boyunca, gemilerin Mısır'dan Pers ülkesine bu yoldan geçtiğini ileri süren yazıtlı steller diktirdi; bu, bir mühendislik kaydı olduğu kadar Kral'ın erişiminin de bir beyanıydı.

Oyunda: Oyun kanalı, Herodotos'u izleyerek, Neko'nun işini tamamlayan yaklaşık MÖ 515 tarihli bir kraliyet fermanı olarak gösterir. Gerçek tarih belirsizdir ve daha sonra olabilir; stelalar Neko'yu anmadan yalnızca Dareios'a atfeder.

Herodotos'a göre kanalın güzergâhı

Antik anlatı

Herodotos, kanalın Nil'den Boubastis'in biraz yukarısında ayrıldığını, Arabistan'a ait Patoumos kasabasının yanından geçip Kızıldeniz'e ulaştığını söyler. Uzunluğunu dört günlük deniz yolculuğu olarak verir ve iki trireme'nin yan yana kürek çekebileceği genişlikte olduğunu belirtir. Kanalı başlatan kişi olarak Nekho'yu, sonradan kazan kişi olarak Dareios'u gösterir. Asya kıyılarını anlatırken ondan bir kez daha söz eder.

Herodotus 2.158; Herodotus 4.39

Necho'yu durduran kehanet

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Neko'nun kazdığı kanalda 120.000 Mısırlının öldüğünü de ekler. Bir kehanetin krala barbarlar için emek verdiğini bildirmesi üzerine işin durduğunu söyler. Ölü sayısı doğrulanamaz. Uyarı büyük olasılıkla olaydan sonra biçimlendirilmiştir, çünkü kanalı gerçekte yabancı bir kral tamamlamıştı.

Herodotus 2.158

Dareios'un stelleri

Belgelerde

Kanal hattı boyunca Tell el-Maskhuta'da, Serapeum yakınında, Kabret'te ve Şalüf'te büyük steller dikiliydi. Parçaları, günümüzün Süveyş Kanalı kazıldığı sırada, on dokuzuncu yüzyılda bulundu. Bir yüzünde Eski Farsça, Elamca ve Babilce metinler, öbür yüzünde Dareios'u firavun olarak gösteren bir Mısır metni vardı. Çivi yazılı metinde Dareios, bir Pers olarak Mısır'ı aldığını ve kanalın kazılmasını buyurduğunu, gemilerin de dilediği gibi Mısır'dan Persis'e gittiğini söyler.

DZc (Shaluf stele); G. Posener, La première domination perse en Égypte, 1936

Tamamlanmış ya da terk edilmiş

Tartışmalı

Dareios'un dikilitaşları işin tamamlandığını ve gemilerin kanaldan geçtiğini söyler. Yüzyıllar sonra yazan Strabon ve Diodoros ise Dareios'un işi yarıda bıraktığını belirtir. Onlara göre Dareios'a Kızıldeniz'in Mısır'dan yüksekte olduğu ve ülkeyi sular altında bırakacağı söylenmiş, kanalı sonraki hükümdarlar bitirmiştir. Çoğu tarihçi bu sonraki yazarlar yerine dikilitaşlara güvenir; yine de kanal büyük olasılıkla zamanla alüvyonla dolmuş ve defalarca yeniden temizlenmesi gerekmiştir.

Strabo 17.1.25; Diodorus 1.33; C. Tuplin, Darius' Suez Canal and Persian Imperialism, 1991

Tarih ve amaç

Tartışmalı

Günümüze ulaşan hiçbir metin bu işin tarihini vermez. Kimi tarihçiler onu Dareios'un yaklaşık MÖ 518'de Mısır'da bulunmasıyla ilişkilendirir; kimileri ise stelleri daha geç, MÖ 500 dolaylarına ya da sonrasına yerleştirir. Herodotos, Skylaks'ın İndus boyunca inip denizden dolanarak Mısır'a yelken açtığını, ardından Dareios'un güney denizinden yararlandığını anlatır. Tarihçiler kanalın düzenli ticaret mi taşıdığını, yoksa esas olarak Kral'ın gücünü Mısır'dan Persis'e kadar mı ilan ettiğini hâlâ tartışır.

Herodotus 4.44; C. Tuplin, Darius' Suez Canal and Persian Imperialism, 1991