Ansiklopedi › Kraliyet buyrukları

Angarya

Ahameniş İmparatorluğu'nda kraliyetin işçi emeği üzerindeki hakları, yaklaşık MÖ 520-479

Pers kralları sarayları, yolları ve kanalları imparatorluğun dört bir yanından toplanan binlerce işçinin emeğiyle yükseltti. Bunların bir kısmı toprak karşılığında borçlu oldukları bir yükümlülüğü yerine getiriyordu, bir kısmı sürgün edilmiş kişiler ya da bağımlılardı, bir kısmı da emeğinin karşılığını alan usta zanaatkârlardı. Persepolis'in kil tabletleri bu işçilerin sayıldığını, gruplara ayrıldığını ve kraliyet ambarlarından beslendiğini gösterir; bu da onları antik dünyanın en iyi belgelenmiş işçi topluluklarından biri yapar.

Oyunda: Defterin Vergiler sayfasındaki daimî bir buyruk: kraliyet yapıları daha hızlı yükselir, ama yerleşimciler daha isteksiz gelir. Oyunun notu kurtaş'ı toplama işçi olarak niteler; oysa bu sözcük yalnızca zorunlu hizmete alınanları değil, statüsü karışık ve hâlâ tartışmalı işçileri de kapsıyordu.

Tahkimat Tabletleri'nde kurtaşlar

Belgelerde

Çoğu yaklaşık MÖ 509 ile 493 yılları arasına ait Elamca kayıtlar olan Persepolis Tahkimat Tabletleri, kurtaš denen işçi topluluklarına verilen tahıl, şarap ve bira tayınlarını listeler. Bu topluluklarda erkekler, kadınlar, oğlan ve kız çocukları vardı ve çoğu zaman kökenleri de belirtilirdi: Mısırlılar, İonlar, Likyalılar, Baktriyalılar, Babilliler, Skudralılar (muhtemelen Traklar) ve daha niceleri. Yeni doğum yapmış kadınlar ek tayın alır, oğlan doğuran anneler kız doğuranlardan daha fazlasını alırdı.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Bütün imparatorluktan getirilen zanaatkârlar

Belgelerde

Dareios'un Susa'daki kuruluş fermanı, sarayı için malzeme ve emek sağlayan halkları sayar: İonlar ve Sardesliler taş yonttu, Babilliler tuğla döktü, Medler ve Mısırlılar altını işleyip duvarları süsledi. MÖ 492'de başlayan Persepolis Hazine tabletleri, kraliyet yapılarında çalışan işçilerin ücretlerinin bir kısmını tayınlarının yanında gümüş olarak aldığını kaydeder.

DSf; G. G. Cameron, Persepolis Treasury Tablets, 1948

Babilonya'da toprak karşılığı yükümlü olunan hizmet

Belgelerde

Babil belgeleri kraliyet emeğinin başka bir biçimini gösterir. Yay toprağı, at toprağı ve savaş arabası toprağı sahipleri, arazileri karşılığında Kral'a askerlik ya da iş hizmeti borçluydu; Nippur'daki Muraşu arşivi, MÖ beşinci yüzyılın sonlarına gelindiğinde bu yükümlülüğün çoğunlukla gümüşle ödendiğini gösterir. Dareios dönemine ait Babil tapınak arşivleri de Elam'daki kraliyet inşaatlarına gönderilen insanlardan ve erzaktan söz eder.

M. Stolper, Entrepreneurs and Empire, 1985; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Mükellef, bağımlı ya da özgür

Tartışmalı

Tarihçiler kurtaşların ne olduğunu hâlâ tartışıyor. Bazıları onları büyük ölçüde kraliyet arazilerine bağlı sürgünler ve bağımlılar olarak görür. Diğerleri ise belli bir süre hizmet eden zorunlu işçileri ve işten işe dolaşan usta zanaatkârları da içeren karma bir topluluk görür. Sözcüğün kendisi yalnızca işçiler ya da hane personeli anlamına gelir; bu yüzden tabletler tek başına herhangi bir grubun ne kadar özgür olduğunu çözmeye yetmez.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Athos'ta kırbaç altında kazı

Antik anlatı

Herodotos, Athos yarımadasını boydan boya kesen Kserkses Kanalı'nın yaklaşık MÖ 483-480 yılları arasında kazılışını anlatır. Ordudaki pek çok milletten adamların nöbetleşe, kırbaçla sürülerek kazdığını ve toprağı elden ele en üste kadar aktardığını söyler. Ona göre Fenikeliler hendeği üstte daha geniş açarak daha ustaca çalışmıştır. Tarihçiler, onun bu zorla çalıştırma tablosunun eserindeki daha geniş kraliyet kibri temasına da uygun düştüğüne dikkat çeker.

Herodotus 7.22-23