Ansiklopedi › Binalar

Taş Aslan

Lidya dönemi Sardes'inin ve Pers kraliyet şehirlerinin aslan heykelleri, MÖ 6.-5. yüzyıllar

Yontulmuş aslanlar, Persler gelmeden çok önce Batı Asya'nın her yanında mezarları, kapıları ve kutsal yerleri korurdu; Lidya'da ise aslan neredeyse bir kraliyet amblemi hâline gelmişti. Pers topraklarında bu hayvan çoğunlukla saray kabartmalarında, sırlı tuğlalarda ve mühürlerde görülür: bir boğaya saldırırken, alay içinde yürürken ya da bir kraliyet kahramanıyla dövüşürken. Her iki ülkede de gücü ve kraliyet iktidarını simgeliyordu.

Oyunda: Oyun, kaide üzerinde çömelmiş bir aslan olan Taş Aslan'ı Sardes, Pasargadai, Parsa ve Susa'da sunar. Bağımsız duran aslanlar Lidya'ya uygun düşer; ancak Pers saraylarında aslanlar çoğunlukla kabartma ve sırlı tuğla üzerinde gösterilirdi, bu yüzden oradaki kullanım bir basitleştirmedir.

Sardes'in mermer aslanları

Belgelerde

Sardes'teki kazılarda, çoğu çömelmiş ya da oturur hâlde betimlenmiş, 6. yüzyıla ait birkaç arkaik mermer aslan bulunmuştur. Bunların birçoğu muhtemelen mezarların üzerine ya da girişlere bekçi olarak konmuştu. Dünyanın ilk sikkeleri arasında yer alan Lidya'nın erken elektron sikkeleri bir aslan başı taşır ve muhtemelen Lidya krallarının döneminde basılmıştır. Bu buluntular birlikte, aslanın Lidya krallığıyla ne denli sıkı bağlı olduğunu gösterir.

G. M. A. Hanfmann and N. H. Ramage, Sculpture from Sardis, 1978

Kroisos'un Delfoi'deki altın aslanı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kroisos, Delfoi'deki Apollon'a, altın yarım tuğlalardan bir yığının üzerine oturtulmuş, on talent ağırlığında arı altından bir aslan göndermiştir. Sonraki yazarların MÖ 548 yılına tarihlediği bir yangında tapınak yandığında aslan yere düşmüş ve ağırlığından üç buçuk talent yitirmiştir. Herodotos, kendi zamanında aslanın Korinthosluların hazinesinde saklandığını da ekler. Ondan günümüze hiçbir şey kalmamıştır.

Herodotus 1.50

Pers saray sanatında aslan

Belgelerde

Persepolis'te Apadana'nın ve başka yapıların merdivenlerinde boğalara saldıran aslanlar oyulmuştur; saray kapılarında ise şaha kalkmış bir aslanı ya da canavarı hançerleyen bir kraliyet kahramanı görülür. Susa'da, büyük olasılıkla Dareios'un sarayından gelen, sırlı tuğladan yürüyen aslanlar frizi bugün Louvre'dadır. Persepolis Tahkimat tabletleri üzerindeki mühür baskıları da aslanları kavrayan kahramanları gösterir. Lidya'nın aksine Pers topraklarında serbest duran bekçi aslanlar pek az bilinir.

M. C. Root, The King and Kingship in Achaemenid Art, 1979

Aslanlı ve boğalı sikkeler kimindi

Tartışmalı

Birbirine bakan aslan ve boğa ön gövdeleriyle damgalanmış altın ve gümüş sikkelere kroiseid denir ve bunlar uzun süre Kroisos'a atfedilmiştir. Bazı bilim insanları, serinin bir bölümünün Dareios kendi sikkelerini çıkarmadan önce Pers yönetimi altında Sardes'te basıldığını ileri sürdü. Sardes'teki kazı bağlamlarından çıkan ve 2005'te yayımlanan sikkeler, basımın Kroisos döneminde başladığını destekliyor; ancak serinin ne kadar sürdüğü hâlâ tartışmalıdır.

N. Cahill and J. H. Kroll, New Archaic Coin Finds at Sardis, American Journal of Archaeology, 2005

Surların çevresinde dolaştırılan aslan

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre Sardes'in eski krallarından Meles'e cariyesinin doğurduğu bir aslan verilmiş. Kâhinler, aslan surların çevresinde dolaştırılırsa kentin asla düşmeyeceğini söylemiş. Meles hisarın sarp bir kesimini atlamış; Kyros Sardes'i aldığında Persler de tam oradan tırmanıp içeri girmiş. Hikâye kentin düşüşünü zayıflığa değil, kadere bağlar.

Herodotus 1.84