Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Hellespontos'un geçilişi

Kserkses'in ordusu MÖ 480'de Abydos yakınlarında Asya'dan Avrupa'ya geçer

Oyunda: Bölüm 9: Kanal, Bölüm 10: Sıcak Kapılar

480'de Kserkses, ordusunu Asya ile Avrupa arasındaki dar boğaz olan Hellespontos'tan, Abydos'tan Avrupa kıyısına kurulmuş iki tekne köprüsü üzerinden geçirdi. Herodotos düzenli ayinleri ve belirli bir yürüyüş sırasını, ardından yedi gün yedi gece süren bir geçişi anlatır. Bu geçiş, Kralın ordusunu Yunanistan üzerine yürüyüş için Avrupa'ya taşıdı; Yunan yazarlar da sonradan bu köprülemeyi kraliyet kibrinin simgesi saydı.

Oyunda: Oyun, geçişi 480'de yaşanmış bir olay olarak işaretler ve Herodotos'un kırbaç altında geçen yedi gün yedi gece anlatısını tekrarlar. Bu rakam onun aktardığı bilgidir, bir Pers kaydı değildir; karşıya geçen ordunun büyüklüğü ise hâlâ tartışılmaktadır.

Gün doğumunda ayinler

Antik anlatı

Herodotos'a göre şafaktan önce köprülerde buhur yakılmış, yola mersin dalları serilmişti. Gün doğarken Kserkses altın bir kaptan denize hamr dökmüş ve Avrupa'nın öbür ucuna varmadan hiçbir şeyin kendisini durdurmaması için güneşe dua etmişti. Sonra kabı, altın bir tası ve bir Pers kısa kılıcını suya atmıştı. Herodotos bunların güneşe sunulmuş armağanlar mı, yoksa denizin daha önce kamçılanmasının telafisi mi olduğuna karar verememiştir.

Herodotus 7.54

Yürüyüş düzeni

Antik anlatı

Herodotos, piyadenin ve atlıların Karadeniz'e yakın köprüyü, yük hayvanlarının ve hizmetkârların ise Ege'ye yakın olanı kullandığını söyler. Önce çelenk takmış On Bin Pers geçti, ardından birçok halktan oluşan karma ordu. Ertesi gün mızrak uçları aşağı çevrilmiş atlılar ve mızrakçılar, kutsal atlar ve savaş arabası, sonra da muhafızlarıyla birlikte Kral geldi. Donanma aynı anda karşıya geçti; Herodotos, Kserkses'in en son geçtiğine dair bir rivayeti de kaydeder.

Herodotus 7.55

Yedi gün kırbaç altında

Antik anlatı

Herodotos, Kserkses'in ordunun kırbaç altında geçişini izlediğini ve bunun hiç dinlenmeden yedi gün yedi gece sürdüğünü bildirir. Kırbaçla sürülen insanlar imgesini Athos Kanalı'nın kazılması ve Thermopylai'deki savaş için de kullanır. Bu imge, onun anlatısında Kral'ın tebaasını kendi isteğiyle savaşan Yunanlılara karşıt koymaya yarar; yine de kırbaçlar kalabalık bir geçişte sadece düzeni sağlamak için de kullanılmış olabilir.

Herodotus 7.56; Herodotus 7.22; Herodotus 7.223

Ordu ne kadar büyüktü

Tartışmalı

Herodotos, Doriskos'ta sayılan 1.700.000 piyadeyi ve peşlerindeki hizmetlilerle birlikte toplamda beş milyonu aşkın insanı bildirir. Tarihçiler bu rakamları çok abartılı bularak reddeder. Modern tahminler geniş ölçüde değişir; çoğunlukla birkaç on binden birkaç yüz bin savaşçıya kadar uzanır. Maurice gibi bazıları, orduyu tahmin etmek için geçiş süresinden ve güzergâhtaki su kaynaklarından yararlanmıştır. Hiçbir Pers belgesi ne geçişi ne de ordunun büyüklüğünü kaydeder.

Herodotus 7.60; Herodotus 7.186; F. Maurice, The size of the army of Xerxes in the invasion of Greece, JHS 1930; J. F. Lazenby, The Defence of Greece 490-479 BC, 1993

Gurur uğruna denizi köprülemek

Geç dönem efsanesi

Aiskhylos'un 472 tarihli Persler'inde Dareios'un hayaleti, oğlunu kutsal Hellespontos'u zincire vurduğu, yani tanrılara karşı bir suç işlediği için kınar. Herodotos buna, Kserkses'in geçişini görüp Zeus'a Yunanistan'ı yok etmek için neden bir Pers kılığına girdiğini soran yerli bir adamı ekler. Ayrıca tavşan doğuran bir kısraktan söz eder; ona göre bu alâmet, gururlu bir yürüyüşün ve eve kaçışın işareti olarak kolayca okunabilirdi. Bunlar, kibrin düşüşle bittiğini anlatan ahlaki öykülerdir, kayıt değildir.

Aeschylus, Persians; Herodotus 7.56-57