Ansiklopedi › Binalar

Hayvan Ağılı

Ahameniş İmparatorluğu genelinde koyun ve keçi çobanlığı, MÖ 6. ila 5. yüzyıl

Oyunda: Bölüm 4: Teras

Pers İmparatorluğu'nun her eyaletinde koyun ve keçi beslenirdi. Bu hayvanlar kraliyet sofraları ve sunular için et, ayrıca süt, deri, keçi kılı ve kumaş için yün sağlardı. Persepolis tabletleri Persis'te yönetimin elindeki sürüleri sayar; Babil tapınak arşivleri ise belirli sayıda yavru hayvan ve yün teslim etmekle yükümlü çobanlara emanet edilen sürüleri gösterir.

Oyunda: Ağılda koyun ve keçi beslenir, yün de dokumacılara gönderilir. Bu bir basitleştirmedir: keçiler yün değil kıl verir ve gerçek sürülerin çoğu muhtemelen sabit bir ağılda yaşamak yerine mevsimlik otlaklar arasında gidip gelirdi.

Persepolis kayıtlarında sürüler

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509 ile MÖ 493 yılları arasında yazılan Persepolis Sur arşivinin Elamca tabletleri, Persepolis çevresinde yönetimin elindeki koyun ve keçileri kaydeder. Hayvanlar türüne, yaşına ve cinsiyetine göre sayılır; memurlara, kraliyet hanesine ve tanrılara adak olarak verilirdi. Persepolis'teki Apadana kabartmalarında, tebaa halklarından birkaç heyet Kral'a armağan olarak koç götürür.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008; E. F. Schmidt, Persepolis I, 1953

Babilonya'nın tapınak sürüleri

Belgelerde

Uruk'taki Eanna tapınağının büyük sürüleri vardı ve tapınak bunları sözleşmeyle çobanlara emanet ederdi. Her çoban belirli sayıda yavru hayvan ve belirli miktarda yün vermekle yükümlüydü; müfettişler sürüleri denetler, kayıpların peşine düşerdi. Bu kayıtlar kesintisiz olarak Kyros ve Kambyses dönemlerine uzanır; bu da Pers yönetiminin düzeni olduğu gibi bıraktığını gösterir. Tapınak yünü, tanrı heykelleri için giysiler dokuyan dokumacılara giderdi.

M. Kozuh, The Sacrificial Economy, 2014

Persis'in çoban halkları

Antik anlatı

Herodotos Pers boylarını sıralar ve bunlardan dördünün, yani Dailerin, Mardların, Dropikoilerin ve Sagartialıların göçebe; Panthialaioi, Derusiaioi ve Germanioi gibi diğerlerinin ise çiftçi olduğunu söyler. Çizdiği tablo dışarıdan bakan bir Yunanlınınkidir, ama yerleşik tarımla hayvancılığın yan yana var olduğu bir Persis'e uyar.

Herodotus 1.125

Mevsimlere göre göç

Tartışmalı

Tarihçiler genellikle Persis'teki sürülerin, bölgedeki hayvanların sonraki dönemlerde yaptığı gibi, ovalardaki kışlaklarla yüksek yaylalardaki yazlık meralar arasında gidip geldiğini varsayar. Tabletler bu yolları doğrudan anlatmaz; araştırmacılar da ilk Perslerin ne ölçüde göçebe çoban, ne ölçüde yerleşik çiftçi olduğunu hâlâ tartışıyor. Yünün ne sıklıkla bıçakla kırkıldığı, ne sıklıkla eski Mezopotamya geleneğindeki gibi elle yolunduğu da belirsizdir.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Kyros ve babasının sürüleri

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Medlere karşı ayaklanmayı tasarlayan Kyros'un bir gün Perslere bir tarlayı dikenlerden temizlettiğini, ertesi gün de onlara babasının keçileri, koyunları ve öküzleriyle ziyafet çektiğini anlatır. Ardından hangi günü yeğlediklerini sormuş; özgürlüğü ziyafete, Med egemenliğini ise o zahmete benzetmiş. Hikâye bir kayıt değil, ahlaki bir öyküdür; ama bir Pers soylusunun servetinin sürülerinde yattığını varsayar.

Herodotus 1.126