Ansiklopedi › Binalar

Yol

Patikalar ve Kralın yol ağı, Ahameniş imparatorluğu, MÖ 6.-5. yüzyıllar

Yollar Pers İmparatorluğu'nu bir arada tutuyordu. Çoğu taş döşeli anayollar değil, düzlenmiş toprak yollardı; ama Kral'ın memurları onları dinlenme menzilleri, kılavuzlar ve erzak noktalarıyla bir sistem olarak işletiyordu. Ulaklar, memurlar, işçiler ve ordular bu yollarla Sardes, Susa, Persepolis ve uzak satraplıklar arasında gidip geliyordu; bu trafiğin kayıtları da imparatorluğun nasıl işlediğine dair en iyi kanıtlar arasındadır.

Oyunda: Oyunda yayalar, arabalar ve göçmenler yalnızca yollar üzerinde ilerleyebilir. Bu bir basitleştirmedir: gerçekte yolcular, çobanlar ve askerler açık araziden de geçerdi; Pers yollarının çoğu da döşenmiş yollar değil, açılmış patikalardı.

Yoldaki yolculara verilen tayınlar

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509 ile MÖ 493 arasına tarihlenen kil kayıtlar olan Persepolis Tahkimat tabletleri, yollar boyunca menzillerde yolculara verilen un, bira ve şarap tayınlarını listeler. Pek çok yolcu, Kral'dan, bir satraptan ya da üst düzey bir memurdan alınmış, erzak çekme hakkı tanıyan mühürlü bir izin belgesi taşırdı. Tabletler Persepolis ile Susa arasındaki ve Sardes, Mısır, Arakhosia ve Hindistan gibi uzak yerlere yapılan yolculukları anar.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Sardes'ten Susa'ya giden yol

Antik anlatı

Herodotos, Sardes'ten Susa'ya uzanan, boydan boya kraliyet menzilleri ve iyi konaklama yerleriyle donanmış, yerleşik ve güvenli topraklardan geçen bir yolu anlatır. Yaklaşık 450 parasang boyunca 111 menzil sayar ve yolculuğun düzenli bir yürüyüşle doksan gün kadar sürdüğünü hesaplar. Rakamları yuvarlak ve şematiktir, kaynağı da bilinmez; ama yolun 5. yüzyılda bir Yunan yazarına nasıl göründüğünü gösterir.

Herodotus 5.52-54

Ulaklar ve aktarma menzilleri

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler kraliyet haberlerini bayrak usulü atlı ulaklarla gönderirdi; her günlük menzile bir adam ve bir at konuşlandırılırdı, böylece hiçbir şey onları durduramazdı. Ksenophon daha sonra bu düzeni kurmayı Kyros'a mal eder, ama Kyrupaideia idealleştirilmiş bir portredir ve düzeni kimin başlattığına dair sağlam bir kayıt olarak kabul edilemez.

Herodotus 8.98; Xenophon, Cyropaedia 8.6

Yollar nasıl yapıldı

Tartışmalı

Pers yolları çoğunlukla temizlenip düzlenmiş sıkıştırılmış topraktan oluşuyordu; arazinin gerektirdiği yerlerde sığ geçitler, sallar ve kayaya oyulmuş ya da setle yükseltilmiş bazı kesimler bulunuyordu. Fars'ta ve başka bölgelerde yapılan yüzey araştırmaları antik yollara ait olabilecek kesimlerin izini sürmüştür, ancak bir patikayı ya da yol setini Ahameniş dönemine tarihlendirmek güçtür. Tarihçiler ayrıca Herodotos'un Anadolu'dan geçen Kral Yolu'nun tam güzergâhını, yani kuzeydeki bir yoldan mı yoksa daha güneyden mi geçtiğini de hâlâ tartışmaktadır.

D. F. Graf, The Persian Royal Road System, 1994

Tek bir yol değil, bir ağ

Tartışmalı

Modern araştırmacılar, Sardes yolunun Persis, Susa, Babil, Ekbatana, Mısır ve doğu satraplıklarını birbirine bağlayan daha geniş bir ağın yalnızca bir kolu olduğunu vurgular. Tahkimat tabletleri, Persepolis'ten çok uzaklarda düzenlenmiş yol belgelerini gösterir; ancak bu ağın ne ölçüde merkezden yönetildiği ve ne kadarının satraplara ve yerel görevlilere bırakıldığı hâlâ tartışmalıdır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002