Ansiklopedi › Kraliyet buyrukları

Yol işleri

İmparatorluk genelinde yolların ve menzillerin kraliyetçe bakımı, yaklaşık MÖ 520-479

Yol işleri, Kral'ın imparatorluğunu bir arada tutan yolların ve menzillerin bakımını temsil eder. Dareios döneminde Persepolis ve Susa'yı Sardes, Mısır ve Hindistan'a bağlayan yollar memurları, ulakları, askerleri ve erzakı taşıyordu; bunlar yol boyundaki menzillerde kraliyet ambarlarından besleniyordu. Yunan yazarlar bu düzene hayranlık duymuştu; Persepolis tabletleri ise onun günden güne nasıl işletildiğini gösterir.

Oyunda: Defterin Vergiler sayfasındaki daimî bir buyruk: her ay gümüşe mal olur ve kervanlar her ziyarette daha fazla yük taşır. Bu, tarihi basitleştirir; zira Kral'ın menzilleri tayını tüccar kervanlarına değil, izinli resmî yolculara veriyordu.

Herodotos'a göre Sardes'ten Susa'ya giden yol

Antik anlatı

Herodotos, Sardes'ten Susa'ya uzanan yolu yerleşik ve güvenli topraklardan geçen, boydan boya kraliyet menzilleri ve iyi konaklama yerleriyle donatılmış bir yol olarak tanımlar. 450 parasang boyunca 111 menzil sayar ve günde 150 stadion yol alan bir yolcu için yolculuğu 90 gün olarak hesaplar. Efes'ten Sardes'e üç gün daha ekler. Bu toplamlar kendi hesabıdır ve muhtemelen ölçüme değil, bilgi aldığı kişilere dayanır.

Herodotus 5.52-54

Tabletlerde menziller ve tayınlar

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509 ile 493 yılları arasında yazılan Persepolis Tahkimat Tabletleri, Persepolis ve Susa'yı Sardes, Arakhosia, Hindistan ve diğer eyaletlere bağlayan yollardaki yolculara verilen tahıl, un, bira ve şarabı kaydeder. Kafileler Kral'dan, bir satraptan ya da başka bir yüksek memurdan alınmış mühürlü bir izin belgesi taşır ve çoğu zaman bir kılavuzun önderliğinde yol alırdı. Tabletler, menzilleri özel hanlar olarak değil, kraliyet ekonomisince donatılan depolar olarak gösterir.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Menzilden menzile kraliyet ulakları

Antik anlatı

Herodotos, Salamis yenilgisinin haberinin Pers ülkesine birbirini izleyen atlılarla ulaştırıldığını anlatır; her günlük menzil için dinç bir adam ve at hazır bekletilirdi. Herodotos haberin elden ele geçişini Yunanlıların meşale koşusuna benzetir ve bu düzenin Persçe adını angareion olarak verir. Ölümlüler arasında bundan hızlı giden hiçbir şey olmadığını, ne havanın ne de karanlığın atlıları durdurabildiğini söyler.

Herodotus 8.98

Yollar nasıldı

Tartışmalı

Tarihçiler, Perslerin yolların ne kadarını kendilerinin yaptığını, ne kadarını Asur, Elam ve Lidya güzergâhlarından devraldığını tartışır. Yolların çoğu muhtemelen taş döşenmemiş patikalardı; dağ boğazlarında, sığ geçitlerde ve ırmak geçişlerinde iyileştirilmiş, menzillerle işaretlenmişti. Herodotos'un Anadolu'yu kat eden yolunun güzergâhı, kuzeyden Halys boyunca mı yoksa güneyden Kilikya Kapıları'ndan mı geçtiği hâlâ tartışmalıdır ve sahada kesin olarak belirlenebilmiş menzil sayısı azdır.

D. Graf, The Persian Royal Road System, 1994; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Kyros ve ilk menziller

Geç dönem efsanesi

Ksenophon, menzil noktalarının kuruluşunu Büyük Kyros'a bağlar: Kyros, bir atın yorulmadan bir günde ne kadar yol alabileceğini ölçtükten sonra bunları kurdurmuştur. Ksenophon bunu Kyros'tan bir asırdan fazla sonra, ideal hükümdarın portresi olarak kurgulanmış bir eserde yazmıştır; bu yüzden anlatı, sistemi kimin başlattığına dair bir kayıttan çok bir övgü olarak okunmalıdır.

Xenophon, Cyropaedia 8.6.17-18