Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Kyros'un defni

İmparatorluğun kurucusunun Persis'teki Pasargadai'de gömülmesi, yaklaşık MÖ 530

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı

Kyros MÖ 530'da uzak kuzeydoğuda sefer sırasında öldü ve Babil tabletleri, Kambyses'in o yılın sonunda hüküm sürdüğünü gösteriyor. Pasargadai'da hâlâ ayakta duran taş bir mezar, sonradan Kyros'un yatağı olarak biliniyordu. Dönemden hiçbir metin cenazeyi anlatmaz; bu yüzden hikâye mezarın kendisinden ve Yunan yazarlardan derlenmiştir.

Oyunda: İlk kat, mezarın hazır hale getirilmesi üzerine kuruludur ve sonrasında Magoslar onu korur; cesedin yurda dönüşü Ktesias'ı izler. Herodotos bundan söz etmez ve dönemin hiçbir Pers metni cenaze törenini kaydetmez.

Kyros'un ölümü

Tartışmalı

Antik yazarlar anlaşamaz. Herodotos, Kyros'un Araks'ın ötesinde Massagetlerle savaşırken öldürüldüğünü söyler; Ksenophon ise onun oğullarının arasında, yatağında huzur içinde öldüğünü anlatır. Ktesias, Derbiklere karşı aldığı bir yaradan öldüğünü ve Kambyses'in cesedi Persis'e gönderdiğini söyler. Cesedin geri getirildiğini açıkça anlatan üç yazardan yalnızca odur ve tarihçiler ölümün hangi anlatımının doğru olduğunu söyleyemez.

Herodotus 1.214; Ctesias, Persica (in Photius); Xenophon, Cyropaedia 8.7

Pasargadai'deki mezar

Belgelerde

Mezar, sarayların güneybatısındaki ovada yükselir. Altı basamaklı bir kaide üzerinde duran, yaklaşık 11 metre yüksekliğinde, beşik çatılı bir taş odadır; metal kenetlerle birleştirilmiş büyük kireçtaşı bloklardan yapılmıştır. İçerideki oda küçüktür: uzunluğu 3 metreyi biraz aşar, genişliği yaklaşık 2 metredir; kapısı alçaktır ve bugün üzerinde hiçbir yazıt yoktur. Orta Çağ'da yerel gelenek ona Süleyman'ın annesinin mezarı demiştir.

D. Stronach, Pasargadae, 1978

Aleksandros'un adamlarının buldukları

Antik anlatı

Arrianos, Aristobulos'u izleyerek, mezarın ağaçlarla dolu bir parkta durduğunu söyler. İçinde altın bir lahit, bir divan, kupalı bir masa ve ince giysiler vardı. Magoslar nöbet tutuyordu; bu görev Kambyses zamanından beri babadan oğula geçiyordu ve Kyros'a kurban etmek üzere her gün bir koyun, her ay bir at alıyorlardı. 324'e gelindiğinde mezar soyulmuştu ve Aleksandros onarılmasını emretti.

Arrian, Anabasis 6.29; Strabo 15.3.7

Onu kimin ve ne zaman inşa ettiği

Tartışmalı

Tarihçiler, Kyros'un mezarı kendi hayatında mı yaptırdığını yoksa Kambyses'in ölümünden sonra mı tamamladığını tartışır. İnce taş işçiliği ve kenetler Lidyalı ve İonlu taş ustalarına işaret eder; bu yüzden mezar muhtemelen Sardes'in fethinden sonraya tarihlenir. Dareios döneminde Persepolis tabletleri, kraliyet hanedanının ölmüş üyeleri için düzenli sunular kaydeder. Bu tabletler böyle kültlerin var olduğunu gösterir, ama Kyros'un cenaze törenini anlatmaz.

D. Stronach, Pasargadae, 1978; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Kraliçenin intikamı ve mezar kitabesi

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Massagetlerin kraliçesi Tomyris'in ölen kralın başını, kana doysun diye bir kan tulumuna daldırdığını anlatır. Anlatı, fetih hırsına dair bir ders olarak kurgulanmıştır. Sonraki yazarlar, Kyros'un yoldan geçenden kendisini örten azıcık toprağı esirgememesini istediği bir mezar yazıtı kaydeder. Bu yazıttan günümüze hiçbir iz ulaşmamıştır ve yazıt edebî bir uydurma olabilir.

Herodotus 1.214; Plutarch, Alexander 69; Strabo 15.3.7