Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Parsa Terası'nın inşası

I. Dareios'un Persis'teki Parsa'da (Persepolis) yaptırdığı saray platformu, yaklaşık MÖ 518'de başlandı

Oyunda: Bölüm 4: Teras

Yaklaşık MÖ 518'den itibaren I. Dareios, Persis'teki Marv Dasht ovasında bir dağın eteğinde büyük bir taş teras yükseltti ve üzerine saraylar inşa etti. Buranın kendi adı Parsa'ydı; Yunanlıların sonradan Persepolis dediği bu yer, Pers anayurdunun törensel merkezi oldu. Orada kurulu idarenin bıraktığı kil tabletler, imparatorluğun günlük işleyişine dair günümüze ulaşan en zengin kayıttır.

Oyunda: Parsa bölümü, oyunda yaklaşık 518'den başlatılan terasın etrafında kurulmuştur; tarihçiler bu başlangıcı hâlâ tartışır. Oyun, tahkimat tabletlerini teras işçilerine bağlar, oysa aslında tabletler Persis'in büyük bölümünü kapsar.

Dareios kendini inşa eden olarak adlandırır

Belgelerde

Dareios terasın güney istinat duvarına Eski Farsça, Elamca ve Babilce dört yazıt yerleştirdi. Elamca metinde, Ahuramazda'nın lütfuyla, daha önce hiçbir yapının bulunmadığı bu noktada bir kale inşa ettiğini, onu sağlam ve güzel kıldığını söyler. Diğerlerinden ikisi hükmettiği ülkeleri sıralar; bir Eski Farsça dua ise tanrıdan ülkeyi düşman ordularından, kıtlıktan ve Yalan'dan korumasını diler.

DPd; DPe; DPf; DPg

Kayadan oyulup inşa edilmiş bir platform

Belgelerde

Ernst Herzfeld'in 1931'den, Erich Schmidt'in 1935'ten itibaren yürüttüğü kazılar terasın nasıl yapıldığını gösterdi. Yapıcılar dağın kayalık eteğini düzleştirdi, çukurları moloz ve toprakla doldurdu, kayaya su tahliye kanalları oydu. Platformu, harçsız birbirine oturtulmuş ve metal kenetlerle bağlanmış dev kireçtaşı bloklarla kapladılar. Üzerinde, Dareios'un başlattığı ve Kserkses'in tamamladığı Apadana yükseliyordu; salonu ve üç revakıyla 72 sütunu vardı.

E. F. Schmidt, Persepolis I, 1953

İşçilerin tabletleri

Belgelerde

1933'te kazıcılar kuzey tahkimat duvarında binlerce kil tablet buldu; çoğu Elamca olup 509 ile 493 arasına tarihleniyor. Tabletler, yalnızca teras üzerinde değil, Persis genelinde ve Elam'a kadar dağıtılan arpa, şarap, bira ve diğer malları kaydeder. Kadın erkek işçiler tayın alıyordu, anneler doğumdan sonra fazladan alıyordu. Daha sonraki Hazine tabletleri, Parsa'da çalışan birçok halktan ustalara ödenen gümüşü kaydeder.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; G. G. Cameron, Persepolis Treasury Tablets, 1948; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Çalışmanın ne zaman başladığı

Tartışmalı

Hiçbir metin inşaatın başladığı yılı vermez. Birçok tarihçi, isyanlar bittikten sonra yaklaşık MÖ 518'e, kimileri ise yaklaşık MÖ 515'e yerleştirir. Apadana'nın altın ve gümüş temel tabletleri (DPh) tarih taşımaz; bunlarla birlikte gömülen sikkeler hiç darik içermeyen Lidya ve Yunan parçalarıdır, kimileri de bunu depozitin Dareios'un kendi sikke basımından önce yapıldığının işareti sayar. Tarihçiler ayrıca Kyros'un ya da Kambyses'in alanda herhangi bir çalışma başlatıp başlatmadığını da tartışır.

DPh; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

MÖ 330 yangını

Antik anlatı

Yunan yazarlar Aleksandros'tan önce Parsa hakkında az şey biliyordu; Herodotos ondan hiç söz etmez. Arrianos, Aleksandros'un Parmenion'un öğüdüne karşın MÖ 330'da sarayları, Kserkses'in Atina'yı yakmasının öcü olarak yaktığını söyler. Diodoros ve Plutarkhos farklı bir hikâye anlatır: yangın, Atinalı kurtizan Thais'in kışkırtmasıyla bir içki şöleninde başlamıştır. Kazılar büyük bir yangını doğruladı; Hazine'de ve salonlarda kalın kül tabakaları var.

Arrian, Anabasis 3.18.11-12; Diodorus 17.72; Plutarch, Alexander 38