Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Dareios'un Susa Fermanı

I. Dareios'un Susa'daki sarayı için yazdırdığı yapı yazıtı, muhtemelen MÖ 6. yüzyılın sonları

Oyunda: Bölüm 5: Ferman

Dareios'un Susa Fermanı (DSf), Eski Farsça, Elamca ve Babilce yazılmış bir inşa yazıtıdır ve Susa'daki sarayının nasıl yapıldığını anlatır. Kereste, altın, taş ve fildişi gönderen ülkeleri ve bunları işleyen halkları sayar. Dareios'un bıraktığı, bütün imparatorluğun tek bir kraliyet projesi için emek verdiğini gösteren en kapsamlı tablodur.

Oyunda: Oyun fermanı yaklaşık MÖ 517 tarihli bir buyruk sayar ve Susa bölümünü sarayın çevresinde kurar. Oysa DSf bir buyruk değil, bir yapı kaydıdır ve tarihi bilinmez; MÖ 517 bir yaklaşıklıktır.

Kil, taş ve sırlı çini üzerine kopyalar

Belgelerde

Susa'daki Fransız kazı ekipleri metnin kopyalarını ve parçalarını 1920'lerin sonunda ele geçirmeye başladı; sonraki kazılar daha fazlasını ortaya çıkardı. Kopyalar kil tabletlere, mermer levhalara ve sırlı karolara, üç kraliyet dilinde yazılmıştı: Eski Farsça, Elamca ve Babilce. DSz olarak bilinen yakın bir versiyon, içeriğin büyük kısmını tekrarlar.

DSf; DSz; J. Perrot (ed.), The Palace of Darius at Susa, 2013

Kayaya kadar kazmak

Belgelerde

Dareios, kaya tabakasına ulaşılana dek toprağın kazıldığını söyler. Çukur sonra çakıllarla dolduruldu; bazı yerlerde 40, bazılarında 20 arşın derinliğindeydi ve saray bunun üzerine yükseltildi. Tuğlaları Babilliler kalıba döküp pişirdi. Metin ayrıca, Ahuramazda onu kral yaptığında babası Hystaspes ile büyükbabası Arsames'in ikisinin de hayatta olduğunu belirtir.

DSf

İmparatorluğun dört bir ucundan gelen malzemeler

Belgelerde

Sedir, Lübnan denilen dağdan geldi: Asurlular onu Babil'e taşıdı, Karyalılar ve İonlar Susa'ya getirdi. Yaka ağacı Gandara ve Karmania'dan, altın Sardes ve Baktriya'dan, lacivert taşı ve akik Sogdiana'dan geldi. Turkuaz Harezm'den, gümüş ve abanoz Mısır'dan, fildişi Kuş, Hindistan ve Arakhosia'dan geldi. Taş sütunlar Elam'da Abiradu denilen bir köyde yontuldu.

DSf

Onları işleyen ustalar

Belgelerde

Ferman, taşçıların İonlar ve Sardesliler olduğunu söyler. Kuyumcular Medler ve Mısırlılar, ağaç işçileri Sardesliler ve Mısırlılar, duvarları süsleyenler ise Medler ve Mısırlılardı. Persepolis Tahkimat tabletleri, aralarında Mısırlıların, İonların ve Sardeslilerin de bulunduğu birçok diyardan gelen işçiler için erzak kaydeder; bu da Persis'te de Kral'ın işlerinde karma çalışma gruplarının görev yaptığını gösterir.

DSf; Persepolis Fortification tablets

Tarih ve amaç

Tartışmalı

Ferman tarih taşımaz: bazı tarihçiler yapıyı MÖ 522-519 Elam isyanlarından hemen sonraki yıllara bağlar, bazıları ise hükümdarlığın daha geç bir dönemine yerleştirir. Araştırmacılar listenin ne kadar birebir olduğunu da tartışır; çünkü liste gerçek tedarik yollarını yansıtıyor olabilir, ama Behistun ve Nakş-ı Rüstem'deki ülke listeleri gibi, imparatorluğun her köşesinin Kral'a hizmet ettiğini göstermek üzere düzenlenmiştir. Örneğin lacivert taşı büyük olasılıkla Badahşan'da çıkarılmış ve Susa'ya Sogdiana üzerinden ulaşmış olabilir.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; A. Kuhrt, The Persian Empire, 2007