Ansiklopedi › Makamlar

Yunan kentlerinin tiranları

İon ve Hellespontos şehirlerini Kral adına yöneten Yunan hükümdarlar, yaklaşık MÖ 545-479

Kyros Lidya'yı alıp komutanları Yunan kıyısını boyunduruk altına aldıktan sonra Persler, pek çok Yunan kentini tyrannos denen, tek başına hüküm süren yerel yöneticiler aracılığıyla yönetti; bu sözcük zalim bir hükümdarı değil, geleneksel yönetim düzeninin dışında kalan bir yöneticiyi anlatıyordu. Bu adamlar Kralın Sardes ve Daskyleion'daki satraplarına hesap verir, onun seferlerinde hizmet eder ve konumlarını Perslerin desteğine borçluydular. Bu bağlılık MÖ 499'daki İon Ayaklanması'nda kırıldı.

Oyunda: Oyun Histiaios'u, Aristagoras'ı ve Hippias'ı Kral'a bağlı Yunan yöneticiler olarak anar. İlk ikisi Dareios adına gerçekten Milet'i yönetmişti, ama Hippias MÖ 510'da Atina'yı kaybetmiş ve yeniden başa geçirilmeyi uman bir sürgün olarak Perslere hizmet etmişti.

Pers gücüyle ayakta duran hükümdarlar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios'un yaklaşık MÖ 513'teki İskit seferi sırasında İon ve Hellespontos şehirlerinin tiranları İstros üzerindeki köprüyü korudu. Miltiades onları köprüyü yıkıp Kral'ı karşı yakada mahsur bırakmaya teşvik edince, Miletli Histiaios her birinin ancak Dareios sayesinde hüküm sürdüğünü, o olmasa şehirlerin halk yönetimini seçeceğini söyledi. Herodotos ardından bu hükümdarların adlarını tek tek sayar; aralarında Khiosli Strattis ve Samoslu Aiakes de vardır.

Herodotus 4.137-138

Miletli Histiaios ve Aristagoras

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios, Histiaios'u Trakya'daki Myrkinos'ta toprakla ödüllendirdi; ancak Megabazos'un onun hırslarına karşı uyarması üzerine onu Susa'daki sarayda alıkoydu. Onun yerine Milet'i damadı Aristagoras yönetti. Pers kuvvetleriyle Naksos'a düzenlenen başarısız saldırının ardından Aristagoras, yaklaşık MÖ 499'da Kral'a karşı ayaklandı, kendi tiranlığından vazgeçti ve öteki kentlerin tiranlarını yakalatıp yurttaşlarına teslim ettirdi.

Herodotus 5.11; 5.23-25; 5.30-38

Hippias, Kral'ın sarayında bir sürgün

Antik anlatı

Hippias MÖ 510'a dek Atina'yı yönetti; o yıl Sparta'nın yardımıyla kovuldu ve ailesinin elindeki Troas'taki Sigeion kentine çekildi. Herodotos'a göre daha sonra Sardes'te Artaphernes'in yanına gitmiş ve Persleri kendisini yeniden iktidara getirmeye kışkırtmıştır. Thukydides, onun Dareios'un huzuruna çıktığını ve MÖ 490'da yaşlı bir adam olarak Perslerle birlikte denize açıldığını ekler. Herodotos, Persleri Marathon'a onun yönlendirdiğini söyler.

Herodotus 5.65; 5.94-96; 6.102; Thucydides 6.59

Mardonios tiranlıklara son verdi mi

Tartışmalı

Herodotos'a göre Mardonios MÖ 492'de İon tiranlarını tahttan indirip demokrasiler kurdu; Herodotos, demokrasi üzerine yapılan Pers tartışmasından şüphe eden Yunanlıların buna şaşıracağını düşünüyordu. Ne var ki Pers destekli tiranlar sonraki kitaplarında yeniden karşımıza çıkar: Strattis MÖ 479'da hâlâ Khios'u yönetiyordu ve Persler Salamis'ten sonra Theomestor'u Samos'un başına getirdi. Tarihçiler bu değişimin ne kadar ileri gittiğini ve Perslerin, haracın akışını ve düzeni sürdüren her yerel yönetimi destekleyip desteklemediğini tartışır.

Herodotus 6.43; 8.85; 8.132; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Gizli mesajlar ve kehanet işaretleri

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre Susa'da tutulan Histiaios, bir kölenin başını tıraş ettirmiş, kafa derisine isyana çağıran bir mesaj dövmesi yaptırmış ve saçları yeniden uzayınca onu Aristagoras'a göndermiştir. Yine Herodotos'a göre Marathon'a çıkarma yapan Hippias hapşırınca sallanan bir dişi ağzından fırlayıp kuma düşmüş, kaybolmuştur; Hippias bunu Atina'yı asla geri alamayacağının işareti saymıştır. Her iki hikâye de ahlaki öykü biçimindedir.

Herodotus 5.35; 6.107