Ansiklopedi › Binalar

Gözetleme Kulesi

Yollarda ve sınırlarda gözetleme ve işaret noktası, Pers İmparatorluğu, MÖ 6.-5. yüzyıl

Kaleler, garnizonlar ve gözetleme noktaları Pers İmparatorluğu'nun yollarını, nehir geçitlerini ve sınırlarını korurdu. Buradaki askerler tehlikeye karşı tetikte beklerdi; Yunan yazarlar uyarıların ateşle ya da tepeden tepeye seslenerek iletildiğini anlatır. Dönemden kalma tek başına kulelerin pek azı kazılmıştır, ancak belgeler ve Yunan yazarlar korunan noktaların ve işaretlerin Kral'ın topraklarını elde tutma yönteminin bir parçası olduğunu gösterir.

Oyunda: İki muhafız sekiz hücre içindeki akıncılara ok atar ve akıncılar toplandığında işaret ateşi yakar; yol gerektirir ve taşçılar onarır. Gerçek gözcüler muhtemelen garnizonlu kalelerde dururdu; krallar ise bazen bunun yerine dağlı halklara ödeme yapardı.

Persepolis tabletlerinde tahkimli yerler

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509 ile MÖ 493 yılları arasında yazılan Persepolis Sur arşivinin Elamca tabletleri, Persis ve Elam'daki tahkimli yerlerden söz eder. Elamca halmarriš sözcüğü genellikle kale ya da tahkimli yerleşim olarak çevrilir. Aynı arşiv, yollardaki yolculara, kılavuzlara ve hızlı ulaklara verilen tayınları da kaydeder; bu da yönetimin ikmal ettiği ve denetlediği bir yol ağını gösterir.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Elephantine garnizonu

Belgelerde

Mısır'ın güney sınırındaki Elephantine'de bulunan Aramice papirüsler, Yeb kalesindeki Yahudi askerlerden oluşan bir garnizonu anlatır; Aramiler ise çoğunlukla yakındaki Syene'de konuşlanmıştı. Askerler, İran, Babil ve başka kökenlerden adlar taşıyan komutanların emrinde birliklere ayrılmıştı. Papirüslerin çoğu oyunun döneminden sonrasına, 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenir, ama imparatorluğun sınır noktalarında kalıcı olarak asker bulundurduğunu gösterir.

B. Porten, Archives from Elephantine, 1968

Herodotos'ta ateş işaretleri

Antik anlatı

Herodotos'a göre MÖ 479'da Mardonios, Atina'yı ikinci kez aldığını Sardes'teki Kserkses'e adalar boyunca aktarılan ateş işaretleriyle bildirmeyi umuyordu. Herodotos ayrıca MÖ 480'de Pers gemileri Skiathos açıklarında Yunan gözcü gemilerini ele geçirdiğinde, haberin Artemision'daki Yunan donanmasına adadan yakılan ateş işaretleriyle ulaştığını anlatır. Her iki öykü de işaret ateşi zincirlerinin uyarıyı hızla iletmenin bilinen bir yolu olduğunu gösterir.

Herodotus 9.3; Herodotus 7.183

İmparatorluk çapında bir işaret ateşi ağı var mıydı

Tartışmalı

Diodoros, MÖ 317'de Makedonyalı vali Peukestas döneminde Persis'teki gözcüleri anlatır. Bu gözcüler haberleri tepeden tepeye bağırarak iletir, böylece bir aylık yol bir günde aşılırmış. Yanlışlıkla Aristoteles'e atfedilen Evren Üzerine adlı inceleme, işaret ateşlerinin Kral'a tüm ülkelerinden haberleri bir gün içinde ulaştırdığını ileri sürer. Pek çok tarihçi bunların geç döneme ait, abartılı anlatımlar olduğunu, işaret zincirlerinin de tek ve kalıcı bir ağ oluşturmaktan çok yerel olarak ya da seferler için kurulduğunu düşünür.

Diodorus 19.17; [Aristotle], On the World; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Persis yollarındaki dağ halkları

Antik anlatı

Arrianos'a göre Susa ile Persis arasında yaşayan bir dağ halkı olan Uksioi, 331'de dağlarından geçiş için Aleksandros'tan bir bedel istedi; çünkü bu bedeli Pers kralından da alıyorlardı. Aleksandros onları boyun eğmeye zorladı. Onun anlatımı, anayurdun yollarını açık tutmanın dağ halklarını gözetlemek kadar onlarla pazarlık etmeyi de gerektirebildiğini düşündürür.

Arrian, Anabasis 3.17